Củ nghệ vàng, tên khoa học Curcuma longa L., từ lâu đã được sử dụng trong đời sống và y học cổ truyền. Thân rễ nghệ được dùng dưới nhiều dạng như nghệ tươi, nghệ khô, bột nghệ hoặc phối hợp với các vị thuốc khác để tạo thành những bài thuốc dùng trong và ngoài. Trong kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền, nghệ xuất hiện trong nhiều bài thuốc liên quan đến tiêu hóa, gan mật, kinh nguyệt, các vấn đề ngoài da và một số chứng bệnh khác.
Dưới đây là những bài thuốc từ củ nghệ được lưu truyền và sử dụng theo kinh nghiệm dân gian, y học cổ truyền.
1. Các bài thuốc từ củ nghệ hỗ trợ bệnh lý gan, mật
- 1. Các bài thuốc từ củ nghệ hỗ trợ bệnh lý gan, mật
- 2. Các bài thuốc từ củ nghệ hỗ trợ bệnh lý dạ dày, tiêu hóa
- 3. Các bài thuốc từ nghệ liên quan đến kinh nguyệt, phụ nữ sau sinh
- 4. Các bài thuốc từ củ nghệ dùng ngoài da, vết thương và mụn nhọt
- 5. Các bài thuốc dân gian từ củ nghệ cho một số chứng bệnh khác
- 6. Lưu ý khi sử dụng các bài thuốc từ nghệ
1. Hỗ trợ chữa viêm gan, suy gan, vàng da: Nghệ 2g, rau má 4g, núc nác 3g, nhân trần 3g, hoàng bá nam 3g, dành dành 2g, nhọ nồi 2g, hậu phác nam (vối rừng) 2g. Nghệ, dành dành, hậu phác nam phơi khô, tán nhỏ, rây bột mịn. Các vị khác nấu thành cao rồi trộn đều bột và cao làm viên hoàn; ngày uống 10g, chia 2 lần.
2. Hỗ trợ chữa viêm gan virus cấp tính: Nghệ 12g, nhân trần, bồ công anh, rễ cỏ tranh, mỗi vị 40g, chi tử 16g, đại hoàng sao 12g, hoàng liên 8g. Ngày một thang, sắc uống trong ngày.
3. Chữa sỏi mật, làm mòn sỏi: Kim tiền thảo 40g, nghệ, mộc hương, nhân trần, chỉ xác, đại hoàng, mỗi vị 12g. Ngày 1 thang, sắc uống trong ngày.
4. Điều trị viêm gan mạn tính: Nghệ 4g, côn bố 12g, đình lịch tử 12g, hải tảo 10g, hạt bìm bịp 10g, quế tâm 6g. Sắc các vị thuốc trên thành một thang. Mỗi ngày dùng một thang thuốc, chia làm 3 lần uống. Nên uống thuốc trước bữa ăn.
Trong kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền, nghệ xuất hiện trong nhiều bài thuốc liên quan đến tiêu hóa, gan mật, kinh nguyệt, các vấn đề ngoài da và một số chứng bệnh khác.
2. Các bài thuốc từ củ nghệ hỗ trợ bệnh lý dạ dày, tiêu hóa
5. Chữa viêm loét dạ dày tá tràng, đau vùng dạ dày, ợ hơi, ợ chua: Nghệ 10g, trần bì 12g, khổ sâm 12g, hương phụ 10g, bồ công anh 10g, ngải cứu 8g. Tất cả phơi khô, tán bột mịn, ngày uống 10-20g, chia 2 lần.
6. Trị đau dạ dày: Chuẩn bị nghệ và mật ong. Rửa sạch nghệ, gọt vỏ và thái nhỏ phơi (sấy) khô, sau đó tán thành bột mịn, trộn với mật ong. Vo bột nghệ thành các viên nhỏ, uống thuốc viên mỗi ngày.
3. Các bài thuốc từ nghệ liên quan đến kinh nguyệt, phụ nữ sau sinh
7. Chữa bế kinh, tích huyết tử cung sau khi sinh: Nghệ 1 củ nướng, cắt lát, ăn hoặc nấu xôi nếp ăn.
8. Chữa đau bụng kinh: Nghệ 12g, ích mẫu 20g, sinh địa 16g, huyền sâm 16g, địa cốt bì 12g, hoàng liên, đào nhân, hương phụ, thanh bì, mỗi vị 8g. Sắc uống trong ngày.
9. Giảm đau bụng kinh: Chuẩn bị nghệ 15g, huyền hồ 10g. Chích giấm hai vị thuốc, sau đó sắc thuốc uống trong ngày. Mỗi ngày một thang, chia 3 lần uống. Nên uống thuốc trước bữa ăn.
10. Chữa kinh nguyệt không đều: Nghệ vàng 8g, đào nhân 8g, xuyên khung 8g, kê huyết đằng 16g, ích mẫu 16g, sinh địa 12g. Sắc các nguyên liệu trên thành một thang thuốc, uống trong ngày. Thời gian điều trị: dùng thuốc liên tục hằng ngày, từ 2-3 tuần trước kỳ kinh; có thể dùng vài liệu trình cho đến khi kinh nguyệt ổn định trở lại.
11. Điều kinh, bế kinh, vàng da sau khi sinh: Nghệ vàng, củ gấu, quả quất còn xanh, cả 3 thứ sấy khô, tán bột với mật ong làm thành viên uống hằng ngày.
12. Giúp da dẻ mịn màng sau khi sinh: Chuẩn bị nghệ tươi, mật ong hoặc có thể thay thế mật ong bằng sữa tươi. Rửa sạch nghệ, xay nát và lọc lấy nước cốt; hòa nước cốt nghệ với mật ong hoặc sữa tươi. Phụ nữ sau khi sinh uống 2 lần/ngày. Theo kinh nghiệm dân gian, bài thuốc này giúp da dẻ mịn màng và phục hồi sức khỏe sau sinh.
4. Các bài thuốc từ củ nghệ dùng ngoài da, vết thương và mụn nhọt
13. Chữa vết thương, mụn nhọt, lở loét: Bột nghệ vàng 30g, bột rau má 60g, bột phèn phi 10g. Trộn đều, rắc lên vùng tổn thương.
14. Vết thương phần mềm: Bột nghệ 30g, bột rau má 60g, phèn chua 10g. Tất cả tán nhuyễn, dùng băng bó vết thương.
15. Chữa mụn nhọt: Dùng 100g nghệ vàng, 150g củ ráy dại, 150g dầu vừng, 70g mật ong và 70g nhựa thông. Gọt bỏ vỏ nghệ và củ ráy, thái mỏng, giã nát; cho hỗn hợp nghệ và củ ráy vào dầu vừng, nấu nhừ. Lọc bỏ bã, cho thêm sáp ong, nhựa thông vào. Đun nóng, khuấy đều cho tan. Khi dung dịch nguội, phết lên giấy bản rồi dán vào vị trí có mụn nhọt.
16. Cao dán mụn nhọt: Nghệ vàng 60g, củ ráy 80g, nhựa thông 40g, sáp ong 40g, dầu vừng 80g. Tất cả giã nhuyễn, trộn đều, phết lên giấy làm cao dán.
17. Làm mờ sẹo: Cắt lát củ nghệ, xát lên sẹo đang lên da non.
5. Các bài thuốc dân gian từ củ nghệ cho một số chứng bệnh khác
18. Chữa chảy máu cam, thổ huyết: Bột nghệ, ngày uống 4-6g, chia 2 lần, chiêu với nước.
19. Chữa giun đũa, giun kim: Lấy 20 giọt dịch ép từ nghệ tươi, thêm một nhúm muối, trộn đều và cho trẻ uống vào sáng sớm lúc bụng đói.
20. Chữa chứng thiếu máu: Mỗi ngày uống 1 thìa dịch ép nghệ tươi pha với mật ong trong nhiều ngày.
21. Giúp sởi mau phát và chóng khỏi bệnh: Củ nghệ khô nghiền thành bột. Lấy 1 thìa bột nghệ hòa vài giọt mật ong, trộn chung với 1 thìa dịch ép lá bầu hoặc bí, uống 2-3 lần trong ngày.
22. Chữa hen suyễn: Một thìa bột nghệ hòa với một ly sữa, uống 2-3 lần trong ngày, nên uống lúc bụng đói.
23. Chữa cảm lạnh, ho: Nửa thìa bột nghệ hòa trong 30ml sữa ấm, uống mỗi ngày để chữa ho. Khi bị cảm lạnh, đun nhẹ hỗn hợp này trên bếp, ngửi và hít hơi.
24. Chữa bong gân sưng đau nhức: Bột nghệ trộn với chanh và muối thành bột nhão rồi bó vào chỗ bong gân, thực hiện vài lần.
25. Chữa thủy đậu trong trường hợp mụn nước mới mọc: Củ nghệ nướng thành tro, lấy tro hòa trong một tách nước lọc, bôi vào các chỗ thủy đậu. Nên sắc nước bột nghệ và uống thêm sẽ giúp mau lành bệnh.
6. Lưu ý khi sử dụng các bài thuốc từ nghệ
- Nghệ dùng làm gia vị khác với nghệ hoặc curcumin sử dụng ở liều cao dưới dạng thuốc, cao hoặc thực phẩm bổ sung; không tự ý tăng liều hay dùng kéo dài.
- Người mắc bệnh gan, sỏi mật hoặc tắc nghẽn đường mật nên hỏi bác sĩ/thầy thuốc trước khi dùng nghệ ở liều thuốc.
- Người đang sử dụng thuốc điều trị, đặc biệt thuốc ảnh hưởng đến đông máu, cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng nghệ hoặc curcumin liều cao.
- Phụ nữ mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người có bệnh nền không nên tự dùng nghệ với mục đích chữa bệnh.
- Một số người có thể gặp buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc khó chịu đường tiêu hóa khi dùng nghệ. Mặc dù hiếm gặp nhưng đã có trường hợp tổn thương gan liên quan đến sản phẩm nghệ/curcumin. Nếu xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da khi đang sử dụng, cần ngừng sản phẩm và đi khám.
Lưu ý: Các bài thuốc dân gian và YHCT không thay thế chẩn đoán, điều trị bệnh theo y học hiện đại.
Mời bạn xem thêm video:
Cẩn trọng: Dùng nghệ quá liều hại sức khỏe như thế nào? | SKĐS
