24 giờ sau đột quỵ, người nhà cần theo dõi gì?

Sau một cơn đột quỵ, nhiều gia đình thường thở phào khi người bệnh đã qua giai đoạn cấp cứu, tỉnh hơn hoặc được chuyển về phòng điều trị. Nhưng 24 giờ đầu sau đột quỵ vẫn là khoảng thời gian rất quan trọng. Đây là lúc người bệnh có thể thay đổi nhanh: yếu nặng hơn, nói khó hơn, nuốt sặc, rối loạn ý thức hoặc xuất hiện dấu hiệu đột quỵ tái phát.

Với người nhà, điều cần làm không phải là tự điều trị, tự cho uống thuốc hay cố cho ăn để “có sức”. Việc quan trọng hơn là quan sát đúng dấu hiệu, báo nhân viên y tế kịp thời và không làm những việc có thể khiến tình trạng nguy hiểm hơn.

Dưới đây là phần hỏi – đáp giúp gia đình chăm sóc người bệnh trong 24 giờ đầu sau đột quỵ.

Vì sao 24 giờ đầu sau đột quỵ lại quan trọng?

Đột quỵ là tình trạng não bị tổn thương do mạch máu bị tắc hoặc vỡ. Não rất nhạy với thiếu máu, thiếu oxy. Sau khi được cấp cứu, vùng não tổn thương vẫn cần được theo dõi sát vì bệnh có thể diễn biến theo nhiều hướng.

Trong 24 giờ đầu, bác sĩ thường phải kiểm soát huyết áp, đường huyết, nhịp tim, tình trạng đông máu, ý thức, khả năng vận động, khả năng nuốt và nguy cơ biến chứng. Với gia đình, nếu nhận ra người bệnh có dấu hiệu xấu đi sớm, việc báo ngay cho nhân viên y tế có thể giúp xử trí kịp thời.

Nói đơn giản, qua được “cửa cấp cứu” không có nghĩa là đã hết nguy cơ.

Người nhà cần theo dõi những gì?

Gia đình nên quan sát theo 6 nhóm dấu hiệu dễ nhớ:

• Ý thức: Người bệnh tỉnh hơn hay lơ mơ hơn, có gọi hỏi đáp được không.
• Lời nói: Có nói khó hơn, nói ngọng hơn, không hiểu lời người khác không.
• Mặt: Miệng có méo hơn, mặt lệch hơn so với trước không.
• Tay chân: Bên yếu có yếu thêm không, có tê bì mới xuất hiện không.
• Thị lực và thăng bằng: Có nhìn mờ, nhìn đôi, chóng mặt, mất thăng bằng không.
• Nuốt và hô hấp: Có ho sặc khi uống nước, đờm nhiều, giọng ướt, khó thở không.

Nếu đang nằm viện, mọi thay đổi bất thường nên báo điều dưỡng hoặc bác sĩ ngay, không chờ đến giờ thăm khám.

Dấu hiệu đột quỵ tái phát là gì?

Đột quỵ tái phát có thể xuất hiện bằng những dấu hiệu giống cơn đầu tiên hoặc khác đi. Người nhà có thể nhớ theo khung B.E.F.A.S.T:

• B – Balance: Mất thăng bằng, chóng mặt dữ dội, đi loạng choạng.
• E – Eyes: Nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực đột ngột một hoặc hai mắt.
• F – Face: Méo miệng, mặt lệch, cười không cân.
• A – Arms: Yếu hoặc tê một tay, một chân, nhất là một bên cơ thể.
• S – Speech: Nói khó, nói ngọng, không hiểu lời nói, nói câu lộn xộn.
• T – Time: Gọi cấp cứu ngay, không chờ tự hồi phục.

Ngoài ra, đau đầu dữ dội đột ngột, nôn nhiều, co giật, lơ mơ, hôn mê cũng là dấu hiệu nguy hiểm.

Khi nào phải gọi cấp cứu ngay?

Nếu người bệnh đang ở nhà sau khi được cho về hoặc đang trên đường đi khám, cần gọi cấp cứu ngay khi có một trong các dấu hiệu:

• Yếu liệt mới xuất hiện hoặc yếu nặng hơn.
• Méo miệng, nói khó, lú lẫn đột ngột.
• Nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực.
• Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng.
• Đau đầu dữ dội bất thường.
• Co giật, lơ mơ, khó đánh thức.
• Đau ngực, khó thở, hồi hộp trống ngực.
• Sặc, tím tái, thở khò khè sau khi ăn/uống.

Không nên tự chở người bệnh đi xa bằng xe máy, không cho uống thuốc “tan máu đông” truyền miệng, không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoặc trì hoãn vì nghĩ “ngủ một lát sẽ đỡ”.

Vì sao không tự cho ăn/uống khi người bệnh yếu liệt hoặc nói khó?

Sau đột quỵ, nhiều người bị rối loạn nuốt. Khi đó, thức ăn, nước uống hoặc thuốc có thể đi nhầm vào đường thở thay vì xuống dạ dày. Người bệnh có thể ho sặc rõ ràng, nhưng cũng có trường hợp sặc thầm, không ho nhiều nên gia đình rất dễ bỏ qua.

Dấu hiệu gợi ý nuốt không an toàn gồm:

• Ho, sặc khi uống nước hoặc ăn.
• Giọng nói ướt, khàn sau nuốt.
• Chảy nước dãi, không giữ được nước trong miệng.
• Thức ăn đọng một bên má.
• Nuốt rất lâu, mệt khi ăn.
• Khó thở, sốt, đờm nhiều sau ăn/uống.

Trong 24 giờ đầu, nếu người bệnh yếu liệt, nói khó, lơ mơ hoặc chưa được nhân viên y tế đánh giá khả năng nuốt, gia đình không nên tự cho ăn, uống nước, uống sữa hay uống thuốc viên. Việc tưởng như chăm sóc này có thể làm tăng nguy cơ sặc, viêm phổi hít và suy hô hấp.

Vì sao rung nhĩ dễ tạo cục máu đông?

Rung nhĩ là tình trạng nhịp tim không đều, làm buồng tim phía trên co bóp lộn xộn. Khi dòng máu không được đẩy đi nhịp nhàng, máu có thể ứ lại ở một số vị trí trong tim, tạo điều kiện hình thành cục máu đông.

Nếu cục máu đông này rời khỏi tim, đi theo dòng máu lên não và làm tắc mạch máu não, người bệnh có thể bị đột quỵ. Vì vậy, với người từng có rung nhĩ, hồi hộp trống ngực, nhịp tim không đều hoặc đang dùng thuốc chống đông, gia đình cần báo rõ cho bác sĩ.

Điều quan trọng: không tự ý ngừng thuốc chống đông, cũng không tự uống thêm thuốc chống đông nếu chưa có chỉ định. Cả thiếu thuốc và dùng quá liều đều có thể nguy hiểm.

Người nhà nên ghi lại những thông tin nào?

Trong 24 giờ đầu, người nhà nên ghi ngắn gọn:

• Thời điểm bắt đầu có dấu hiệu đột quỵ.
• Dấu hiệu đầu tiên là gì: méo miệng, yếu tay, nói khó, chóng mặt hay đau đầu.
• Người bệnh có bệnh nền nào: tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh tim, mỡ máu.
• Đang dùng thuốc gì, nhất là thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu, thuốc huyết áp, tiểu đường.
• Có từng đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua trước đó không.
• Những thay đổi mới trong quá trình nằm viện hoặc sau khi về nhà.

Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá diễn tiến bệnh và lựa chọn xử trí phù hợp.

Gia đình có thể làm gì để hỗ trợ người bệnh an toàn?

Việc chăm sóc nên theo nguyên tắc: bình tĩnh, ít can thiệp sai, báo đúng lúc.

Gia đình nên:

• Để người bệnh nằm tư thế an toàn theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Không tự ý kéo, xoa bóp mạnh bên liệt.
• Không tự cho ăn/uống nếu người bệnh chưa được đánh giá nuốt.
• Không tự dùng thuốc ngoài đơn.
• Giữ môi trường yên tĩnh, tránh hỏi dồn dập.
• Báo ngay khi người bệnh yếu hơn, nói khó hơn, lơ mơ hơn.
• Hỏi bác sĩ kế hoạch dùng thuốc, phục hồi chức năng, kiểm soát huyết áp, đường huyết và phòng tái phát.

Sau đột quỵ, mỗi thay đổi nhỏ đều có ý nghĩa. Người nhà không cần trở thành bác sĩ, nhưng cần là người quan sát gần nhất của bệnh nhân.

Lời khuyên của thầy thuốc

24 giờ sau đột quỵ không phải là thời gian để chủ quan. Người bệnh có thể đã qua cấp cứu ban đầu nhưng vẫn cần theo dõi sát dấu hiệu tái phát, rối loạn nuốt, thay đổi ý thức, yếu liệt nặng hơn hoặc bất thường về nhịp tim.

Hãy nhớ B.E.F.A.S.T: mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo miệng, yếu tay chân, nói khó – gọi cấp cứu ngay. Và nếu người bệnh yếu liệt, nói khó, lơ mơ hoặc ho sặc, đừng tự cho ăn uống. Một thìa nước, một viên thuốc hay một ngụm sữa sai thời điểm có thể khiến người bệnh nguy hiểm hơn.

Chăm sóc sau đột quỵ bắt đầu từ những điều rất cụ thể: quan sát đúng, hỏi đúng, báo đúng và không làm thay bác sĩ những việc cần chuyên môn.

Cứ ngỡ đã qua cơn nguy kịch, cụ bà bất ngờ bị đột quỵ lần hai vì cục máu đông 'đổi hướng'

SKĐS - Bệnh nhân 68 tuổi đang điều trị tại Bệnh viện E thoát chết thần kỳ sau khi trải qua liên tiếp hai cơn đột quỵ ở hai bán cầu não chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ. Cục máu đông bất ngờ đổi hướng, các bác sĩ đã phát hiện và xử trí kịp thời trong gang tấc.