Dầu cá là nguồn cung cấp acid béo omega-3, chủ yếu gồm EPA và DHA, được nhiều người sử dụng để bổ sung dinh dưỡng và hỗ trợ sức khỏe tim mạch, não bộ. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần bổ sung dầu cá.
Việc sử dụng liều cao hoặc không phù hợp với tình trạng sức khỏe có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn, cần nhận biết để phòng tránh.
1. Những tác dụng phụ và nguy cơ cần lưu ý khi sử dụng dầu cá
Uống dầu cá sai cách có thể có những tác dụng phụ bất lợi.
Mồ hôi và hơi thở có mùi tanh
Một số người sử dụng dầu cá có thể gặp tình trạng hơi thở, mồ hôi hoặc dịch tiết có mùi tanh. Đây là tác dụng phụ đã được ghi nhận khi bổ sung omega-3.
Ngoài ra, người dùng có thể nhận thấy mùi tanh kéo dài trong miệng sau khi uống. Mức độ khó chịu khác nhau tùy từng người và sản phẩm sử dụng.
Ợ hơi và vị tanh trong miệng
Ợ hơi kèm vị tanh là một trong những phản ứng thường gặp khi uống dầu cá. Tình trạng này có thể liên quan đến việc dầu cá được tiêu hóa và giải phóng các hợp chất có mùi đặc trưng.
Tác dụng phụ thường gây khó chịu nhưng không nhất thiết là dấu hiệu của vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Ợ nóng và khó tiêu
Dầu cá có thể gây ợ nóng, trào ngược hoặc khó tiêu ở một số người. Các triệu chứng này thường xuất hiện sau khi uống và có thể gây khó chịu ở vùng bụng trên.
Người có tiền sử trào ngược dạ dày - thực quản hoặc dễ bị khó tiêu nên chú ý phản ứng của cơ thể khi sử dụng.
Buồn nôn, nôn và tiêu chảy
Một số người có thể gặp các triệu chứng đường tiêu hóa như buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón khi bổ sung dầu cá.
Những phản ứng này thường ở mức độ nhẹ nhưng có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt nếu kéo dài. Nếu triệu chứng xuất hiện thường xuyên hoặc nghiêm trọng, nên ngừng sử dụng và trao đổi với bác sĩ.
Đau đầu
Đau đầu cũng được ghi nhận trong nhóm tác dụng phụ có thể gặp khi bổ sung omega-3. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định dầu cá trực tiếp gây đau đầu thông qua một cơ chế mạch máu cụ thể.
Đáng chú ý, một số nghiên cứu còn khảo sát vai trò của omega-3 trong việc hỗ trợ giảm tần suất đau nửa đầu. Do đó, không nên xem đau đầu là phản ứng chắc chắn xảy ra ở tất cả người sử dụng.
Hạ huyết áp
Omega-3 có thể góp phần làm giảm huyết áp, đặc biệt khi sử dụng ở liều tương đối cao. Một số nghiên cứu lâm sàng ghi nhận EPA và DHA có tác động làm giảm huyết áp tâm thu và tâm trương.
Điều này có thể có lợi đối với một số người bị tăng huyết áp, nhưng cần thận trọng ở người vốn có huyết áp thấp hoặc đang sử dụng thuốc hạ huyết áp. Việc phối hợp không phù hợp có thể khiến huyết áp giảm quá mức.
Có thể làm tăng cholesterol LDL
Mặc dù omega-3 có khả năng làm giảm triglyceride trong máu, một số chế phẩm dầu cá chứa DHA có thể làm tăng nhẹ cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL), đặc biệt ở người có triglyceride cao.
Mức thay đổi phụ thuộc vào thành phần EPA, DHA, liều sử dụng và tình trạng chuyển hóa lipid của từng người. Vì vậy, người đang điều trị rối loạn mỡ máu nên theo dõi các chỉ số lipid máu theo hướng dẫn của bác sĩ.
Ảnh hưởng đến quá trình đông máu
EPA và DHA có thể ảnh hưởng đến hoạt động kết tập tiểu cầu, từ đó tác động đến quá trình đông máu. Đây là lý do dầu cá thường được khuyến cáo sử dụng thận trọng khi phối hợp với thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Tuy nhiên, cần phân biệt ảnh hưởng đến thời gian chảy máu với nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng. Các nghiên cứu trên người nhìn chung chưa chứng minh việc sử dụng dầu cá ở liều thông thường làm tăng đáng kể nguy cơ chảy máu nghiêm trọng.
Người đang sử dụng warfarin hoặc các thuốc chống đông khác nên trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung dầu cá.
Tăng nguy cơ rung nhĩ
Rung nhĩ là một dạng rối loạn nhịp tim khiến tâm nhĩ co bóp không đều, có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và đột quỵ.
Một số thử nghiệm lâm sàng và phân tích tổng hợp ghi nhận việc bổ sung omega-3 liều cao trong thời gian dài có liên quan đến nguy cơ rung nhĩ tăng lên. Đáng chú ý, nguy cơ này được quan tâm nhiều ở những người mắc bệnh tim mạch hoặc có nguy cơ tim mạch cao.
Vì vậy, không nên tự ý sử dụng dầu cá liều cao, đặc biệt khi có tiền sử rung nhĩ hoặc bệnh lý tim mạch.
Phản ứng dị ứng và nguy cơ khi sử dụng dầu gan cá
Dầu cá có nguồn gốc từ cá nên người dị ứng với cá cần thận trọng khi sử dụng. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào sản phẩm, quá trình tinh chế và thành phần còn sót lại. Người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Ngoài ra, cần phân biệt dầu cá thông thường với dầu gan cá tuyết. Dầu gan cá tuyết có thể chứa hàm lượng vitamin A và vitamin D đáng kể. Bổ sung quá nhiều vitamin A trong thai kỳ có thể gây hại cho thai nhi đang phát triển. Vì vậy, phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng dầu gan cá.
2. Những yếu tố làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ của dầu cá
Không phải tất cả người sử dụng dầu cá đều gặp tác dụng phụ. Nguy cơ có thể phụ thuộc vào một số yếu tố:
- Liều lượng: Sử dụng omega-3 liều cao có thể làm tăng nguy cơ gặp một số phản ứng không mong muốn, đặc biệt là rung nhĩ. Cần phân biệt lượng dầu cá với tổng lượng EPA và DHA thực tế trong sản phẩm.
- Tình trạng sức khỏe: Người có bệnh tim mạch, tiền sử rung nhĩ, huyết áp thấp hoặc rối loạn đông máu cần thận trọng.
- Khả năng dung nạp: Mỗi người có thể phản ứng khác nhau với thành phần và công thức của sản phẩm.
- Thời gian sử dụng: Một số nguy cơ, chẳng hạn rung nhĩ, được ghi nhận trong các nghiên cứu bổ sung omega-3 kéo dài nhiều năm. Lưu ý, kết quả nghiên cứu không đồng nghĩa với việc uống vài ngày đã gây ra tình trạng này.
Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), FDA đánh giá lượng EPA và DHA kết hợp không quá 5 g/ngày từ thực phẩm bổ sung là mức an toàn khi sử dụng theo hướng dẫn. Tuy nhiên, đây không phải liều khuyến nghị để mọi người tự bổ sung. Không nên tự ý sử dụng liều cao nếu không có chỉ định chuyên môn.
