Chậm kinh không chỉ đơn thuần là dấu hiệu báo thai mà còn xuất phát từ nhiều yếu tố khác như căng thẳng, thay đổi cân nặng hay bệnh lý nội tiết. Việc nắm rõ các nguyên nhân này sẽ giúp chị em phụ nữ chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe sinh sản và tìm ra giải pháp khắc phục kịp thời.
1. Hiểu đúng về chu kỳ và thời điểm được coi là chậm kinh
Chậm kinh có thể do nhiều nguyên nhân. Ảnh minh họa AI
Theo ThS.BS Lê Quang Dương - Giám đốc Trung tâm Phát triển Sức khỏe Bền vững (VietHealth), tử cung hay buồng trứng không phải là cơ quan điều khiển việc xuất hiện kinh nguyệt hàng tháng.
Bộ phận điều khiển thực chất nằm ở não bộ. Vùng dưới đồi (nằm ở phần đáy não) là nơi đảm bảo sự cân bằng của các hormone sinh sản trong mỗi chu kỳ để chúng thực hiện đúng chức năng, giúp quá trình rụng trứng và hành kinh diễn ra đều đặn. Bất kỳ sự thay đổi lớn nào so với nếp sinh hoạt thường ngày đều có thể làm xáo trộn sự cân bằng này.
ThS.BS Lê Quang Dương cho biết thêm, nếu chị em gặp tình trạng kinh nguyệt không đều một hoặc hai lần, đó chắc chắn là điều cần lưu tâm. Kinh nguyệt được coi là chậm nếu chưa xuất hiện sau 5 ngày hoặc hơn kể từ ngày dự kiến có kinh.
Vì vậy, nếu bị chậm kinh khoảng 10 ngày, hãy thử thai và đi khám bác sĩ sản phụ khoa để biết nguyên nhân chính xác. Nếu không thấy kinh nguyệt xuất hiện trong một tuần hoặc lâu hơn, đó là dấu hiệu cho thấy chị em nên kiểm tra và tìm hiểu nguyên nhân.
2. Những nguyên nhân hàng đầu gây chậm kinh không phải do mang thai
Căng thẳng và áp lực tâm lý
Tình trạng căng thẳng nghiêm trọng chẳng hạn như áp lực công việc, biến cố cuộc sống hay những thay đổi lớn từ môi trường xung quanh chắc chắn có thể làm đảo lộn sự cân bằng nội tiết tố.
Khi căng thẳng tác động đến vùng dưới đồi, nơi có nhiệm vụ kích thích sản sinh hormone tạo hoàng thể (luteinizing hormone giúp kích hoạt rụng trứng), estrogen và progesterone, mọi thứ sẽ bị rối loạn. Sự gia tăng nồng độ cortisol (hormone căng thẳng) cũng góp phần gây mất cân bằng nội tiết, khiến quá trình rụng trứng không diễn ra và dẫn đến chậm kinh hoặc mất kinh hoàn toàn.
Giảm cân đáng kể
Việc tập luyện quá sức, thay đổi cân nặng đột ngột và thiếu cân có thể làm đảo lộn nồng độ hormone trong cơ thể. Một trong số các hormone đó là leptin, được sản sinh tại các mô mỡ. Sự thay đổi cân nặng đột ngột làm giảm lượng mỡ cơ thể, khiến nồng độ leptin và các hormone khác như estrogen sụt giảm, từ đó góp phần gây ra tình trạng kinh nguyệt không đều.
Tập luyện quá sức
Việc duy trì chế độ tập luyện cường độ cao, chẳng hạn như chạy marathon hoặc tập thể thao nặng, có thể gây căng thẳng thể chất nghiêm trọng. Điều này dẫn đến mất cân bằng nội tiết tố và làm ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ kinh nguyệt.
Hội chứng buồng trứng đa nang là tình trạng bệnh lý gây ra bởi sự mất cân bằng các hormone sinh sản, ảnh hưởng đến khoảng 5 đến 10% phụ nữ. Dấu hiệu đặc trưng là kinh nguyệt không đều, lông mọc nhiều ở vùng không mong muốn, nhiều nang trứng trên buồng trứng và vô sinh. Khi mắc Hội chứng buồng trứng đa nang, chu kỳ kinh nguyệt có thể diễn ra thưa thớt, 3 đến 6 tháng một lần hoặc chỉ một lần mỗi năm.
Phương pháp tránh thai đang sử dụng
Một trong những tác dụng phụ của thuốc tránh thai chứa hàm lượng estrogen thấp là kinh nguyệt ra rất ít hoặc mất hẳn. Điều tương tự xảy ra với vòng tránh thai nội tiết, que cấy hoặc thuốc tiêm tránh thai. Ngoài ra, nếu vừa mới ngưng dùng thuốc, cơ thể có thể mất từ một đến ba tháng để chu kỳ trở lại bình thường và đôi khi làm lộ ra các vấn đề nội tiết vốn bị che giấu trước đó.
Rối loạn chức năng tuyến giáp
Tuyến giáp ở vùng cổ có chức năng điều hòa quá trình trao đổi chất. Các vấn đề mất cân bằng tuyến giáp, dù là suy giáp hay cường giáp, đều có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt. Các nguyên nhân nội tiết khác bao gồm hội chứng Cushing, đái tháo đường không kiểm soát tốt, suy buồng trứng sớm và tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh.
Ảnh hưởng từ một số loại thuốc
Dù dùng thuốc không kê đơn trị đau đầu hay thuốc kê đơn cho vấn đề sức khỏe, một số loại thuốc vẫn có thể tác động đến chu kỳ. Các loại thuốc như Aspirin, thuốc chống đông máu (như Coumadin) và ibuprofen đều có khả năng ảnh hưởng đến kinh nguyệt.
Bệnh viêm vùng chậu
Tình trạng nhiễm trùng tử cung, buồng trứng hoặc ống dẫn trứng thường phát triển từ các bệnh lây truyền qua đường tình dục không được điều trị như chlamydia hoặc lậu có thể làm rối loạn chu kỳ và gây kinh nguyệt không đều.
U xơ tử cung
U xơ tử cung là các khối u lành tính phát triển ở tử cung, gây ra tình trạng kinh nguyệt ra nhiều và kéo dài bất thường. Sự bất thường này có thể khiến lầm tưởng bị chậm kinh, đi kèm các triệu chứng như đau vùng chậu hoặc đi tiểu thường xuyên.
Mãn kinh sớm (Suy buồng trứng sớm)
Khi phụ nữ dưới 40 tuổi gặp tình trạng rối loạn nội tiết tố nghiêm trọng, có thể trải qua giai đoạn mãn kinh sớm. Bên cạnh việc chậm kinh, các dấu hiệu bao gồm bốc hỏa, đổ mồ hôi trộm và khô âm đạo. Tuy nhiên, tình trạng này không phổ biến và chỉ được kết luận sau khi bác sĩ đã loại trừ các nguyên nhân khác.
Trong một số trường hợp, thử thai có kết quả dương tính nhưng sau đó lại thấy xuất hiện kinh nguyệt (hoặc tình trạng giống kinh nguyệt) muộn hơn bình thường với lượng máu ra nhiều, đó có thể là dấu hiệu sảy thai, cần đến gặp bác sĩ để thăm khám và siêu âm xác định chính xác.
Vì vậy, nếu gặp tình trạng chậm kinh từ một tuần trở lên và đã loại trừ khả năng mang thai, chị em hãy chủ động đến gặp bác sĩ sản phụ khoa để được thăm khám, tìm đúng nguyên nhân và nhận phác đồ điều trị phù hợp nhất.
