Lựa chọn sách dịch cho thiếu nhi:

Vấn đề nan giải

Thị trường sách dịch tại Việt Nam thời gian qua phát triển mạnh mẽ, thậm chí ào ạt khiến người đọc cảm thấy choáng váng

Thị trường sách dịch tại Việt Nam thời gian qua phát triển mạnh mẽ, thậm chí ào ạt khiến người đọc cảm thấy choáng váng: Lựa chọn thế nào trước muôn vàn đầu sách và quan trọng hơn cả là chất lượng chuyển thể từ bản gốc sang bản tiếng Việt đạt tới mức độ nào. Thế nhưng, đó là những trăn trở của người lớn, còn đối với thị trường sách dịch dành cho thiếu nhi, sự tiếp nhận ở trẻ chủ yếu là vì tò mò, háo hức thì những bản dịch ẩu, dịch vội, thậm chí những đầu sách không phù hợp với thị trường Việt Nam... lại trở nên đáng lo ngại.

Sách dịch cho thiếu nhi... xô bồ?

Trên thực tế, những loại sách dịch dành cho thiếu nhi đang chiếm áp đảo trên thị trường, trong đó không ít cuốn gây ảnh hưởng không nhỏ đến việc giáo dục thẩm mỹ văn học đối với các em. Ngoài truyện tranh Nhật Bản, Hàn Quốc, gần đây truyện tranh dịch của Trung Quốc dành cho các em nhỏ cũng đang nở rộ. Bên cạnh những tựa sách có nội dung giáo dục như bộ truyện tranh Tây du ký, Cuộc đời của Tam Mao... một số đầu sách được biên dịch vội vàng, nội dung xa lạ với thiếu nhi Việt Nam xuất hiện không ít trên thị trường. Phụ huynh từng phản đối ngay từ tựa đến nội dung các bộ sách: Thuyền trưởng quần lót, Mèo Angus, quần lọt khe... với ngôn ngữ thể hiện thô thiển, hình tượng nhân vật xây dựng dễ dãi. Đấy là chưa kể những bộ truyện tranh kém chất lượng, nội dung bắt chước những nhân vật nổi tiếng như Đô-rê-mon...

Vấn đề nan giải 1
 Lựa chọn đầu sách để dịch cho thiếu nhi là việc làm đòi hỏi phải nghiêm túc

“Sính ngoại” chưa chắc đã hay

Không ai dám... chê sách dịch. Thực tế là khi bước vào bất kỳ một nhà sách nào thì cũng có thể nhận thấy sức hút của sách dịch rất lớn. Không chỉ “áp đảo” sách ta bằng khối lượng, mà sách dịch còn được xuất hiện một cách lung linh và cực kỳ bắt mắt. Không hiểu do vô tình hay cố ý mà các nhà sách đều ưu tiên sách dịch như vậy. Bước vào không gian này, các em sẽ “gặp” vô vàn những nhân vật thú vị, đó là những nhân vật cô bé, cậu bé tinh nghịch như nhóc Cedric lém lỉnh; bốn chị em nhà Penderwicks cùng nhau khám phá những điều kỳ diệu từ các khu vườn mênh mông vào mùa hè; cô bé Pipi tất dài mặt đầy tàn nhang, chưa bao giờ đi học và khỏe tới mức nhấc bổng cả con ngựa... Nói chung, sách dịch cho thiếu nhi nghiêng hẳn về truyện tranh châu Âu với từng mẩu chuyện hài hước, tiết tấu nhanh, phong cách hiện đại. Nhưng quá đam mê sách dịch, tiếp cận nhiều với văn hóa nước ngoài khiến sự phát triển về ngôn ngữ cũng như nhận thức của trẻ em thiếu đi sự cân bằng. Hơn nữa, sự “vượt mặt” của sách dịch đã “vùi lấp” dòng văn học thiếu nhi trong nước, theo đó “vùi lấp” luôn lịch sử, văn hóa, truyền thống Việt Nam. Nói như nhà văn Mỹ Katherine Paterson, một cuốn sách hay “sẽ mở toang trí tưởng tượng” của trẻ em và cho chúng thấy “ý nghĩa cuộc đời”. Nhưng trẻ em Việt Nam sẽ mãi phải “mở toang trí tưởng tượng” với những cái tên, địa danh và hoàn cảnh... “không phải Việt Nam”?

Nhưng nhìn đi thì cũng phải nhìn lại, rõ ràng là hiện nay số tác giả đầu tư sáng tác cho mảng thiếu nhi không nhiều, nếu không muốn nói là rất ít. Thậm chí họ còn nói rằng viết cho thiếu nhi rất khó. Nói như nhà văn Nguyễn Nhật Ánh thì: “Khi viết cho thiếu nhi, ta phải sống lại lần thứ hai tuổi thơ của mình. Tức là viết về trẻ em hôm nay nhưng mà phải viết với tâm trạng tuổi thơ của mình. Khi nhà văn cộng hưởng được hai tâm trạng đó thì họ sẽ thực hiện được thành công tác phẩm”. Nhưng xem ra, với những diễn biến khó khăn trên thị trường sách hiện nay, người viết khó mà “sống hai tâm trạng” để cho ra những tác phẩm hay. Vậy thì trách làm sao được khi thiếu nhi Việt Nam yêu mến sách dịch hơn sách của chính nước mình.

Làm thế nào để cân bằng?

Thay đổi cục diện thị trường sách thiếu nhi không phải việc dễ dàng, nó cần thời gian và sự nỗ lực từ nhiều phía. Nhưng thay vì chờ đợi sự cân bằng giữa sách ta và sách “Tây”, trước mắt, các bậc phụ huynh nên “ra tay” trước nếu không muốn con cái mình hổng kiến thức về lịch sử, văn hóa, truyền thống Việt Nam. Có nhiều cách để hướng các em cân bằng thói quen lựa chọn sách. Quan trọng nhất là nhận thức của người lớn, trước tiên là ông bà, bố mẹ, thầy cô phải có ý thức về văn hóa đọc và lựa chọn sách như thế nào cho đúng vì bản thân trẻ nhỏ không tự chọn được. Nếu muốn hướng trẻ đến những cuốn sách hay, bổ ích thì người lớn cũng phải đọc, cảm nhận nó thì mới có thể tạo nên sức hấp dẫn đối với trẻ. Theo gợi ý của những chuyên gia, để trẻ ham đọc phải có tủ sách gia đình và được người lớn hướng dẫn.      

  Việt Sơn

Ra mắt phiên bản Việt đầy đủ 201 truyện cổ Grimm

NXB Kim Đồng vừa ra mắt bộ ấn phẩm Truyện cổ Grimm gồm 201 truyện do anh em Grimm sưu tầm và 10 truyện do Bechstein sưu tầm. Ở Việt Nam, kể từ lần xuất bản đầu tiên vào năm 1982 tới nay, Truyện cổ Grimm đã được tái bản nhiều lần với nhiều phiên bản khác nhau nhưng đây được coi là phiên bản tiếng Việt đầy đủ nhất từ trước đến nay của bộ truyện này. Bộ ấn phẩm gồm 4 tập, in trên giấy xốp nhẹ, có hình minh họa của họa sĩ Otto Ubbelohde và còn có bảng đối chiếu so sánh tup và motive truyện cổ hai nước Đức – Việt ở phần phụ lục. Theo dịch giả Lương Văn Hồng, đây là phiên bản mà ông hài lòng nhất, không chỉ bởi nó đầy đủ, nội dung được biên tập kĩ lưỡng, tất cả các tên riêng đã được hiệu chỉnh cho thống nhất với nguyên bản mà còn bởi hình thức của ấn bản lần này có minh họa đẹp. 
 
PV

 

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Vấn đề nan giải

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com