Tế bào gốc - Liệu pháp của tương lai

Suckhoedoisong.vn - Liệu pháp tế bào gốc hiện có vẻ như đang bị lạm dụng trong việc quảng bá điều trị nhiều loại bệnh mạn tính, nan y và thậm chí trong cả công nghệ chăm sóc sắc đẹp. Vậy liệu tế bào gốc có thực sự “vạn năng” như ý muốn?

Tế bào gốc là gì?

Cơ thể của chúng ta có bao nhiêu cơ quan, bộ phận thì có bấy nhiêu loại tế bào đặc trưng, ví dụ như tế bào cơ tim, tế bào gan, da, thận, tụy, lách... Tất cả các loại tế bào của các cơ quan này đều được tạo ra từ một dòng tế bào chung được gọi là tế bào gốc hay tế bào mầm (stem cell). Nói một cách khác, tế bào gốc là dòng tế bào “mẹ”, chưa biệt hóa (chưa đặc trưng cho tế bào của một cơ quan nào) có khả năng sinh ra các tế bào “con”, biệt hóa cao, mang đầy đủ các đặc điểm của tế bào các cơ quan riêng biệt như gan, thận, tim, phổi...

Dùng tế bào gốc để tạo máu tự thân chữa ung thư vú.

Có rất nhiều loại tế bào gốc khác nhau trong cơ thể con người. Đầu tiên phải kể đến là tế bào gốc toàn  năng. Đây là những tế bào đầu tiên (2-4 tế bào) được phân chia ngay sau khi thụ tinh và mỗi tế bào này đều có khả năng tạo một cơ thể hoàn chỉnh. Tiếp đến là tế bào gốc vạn năng. Đây là loại tế bào gốc, xuất hiện sau tế bào gốc toàn năng từ 3-4 ngày tiếp theo trong sự phân chia của hợp tử, có nguồn gốc từ 3 lá mầm phôi: lá trong, lá giữa và lá ngoài. PS Cells có khả năng sinh ra toàn bộ các loại tế bào khác hình thành nên các cơ quan của cơ thể nhưng không thể tạo một thai nhi hoàn chỉnh như tế bào gốc toàn năng. Tế bào gốc đa năng (multipotent stem cells) là loại tế bào gốc sinh ra tất cả các tế bào, tuy khác nhau nhưng cùng là cấu trúc hình thành nên một cơ quan nào đó ví dụ như tế bào gốc đa năng sinh máu sẽ có khả năng sinh hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu. Cuối cùng là tế bào gốc đơn năng, là dòng tế bào gốc đã biệt hóa cao, chỉ có khả năng sinh một loại tế bào duy nhất như dòng tế bào gốc sinh hồng cầu, dòng tế bào gốc sinh tiểu cầu, dòng tế bào gốc sinh bạch cầu... Ngoài ra, người ta cũng phân chia tế bào gốc theo nguồn gốc phân lập như tế bào gốc phôi và tế bào mầm phôi, tế bào gốc thai nhi là những tế bào được lấy từ các mô của thai nhi mang đặc tính của các cơ quan chúng sẽ tạo ra như cơ, thận, xương, da..., tế bào gốc ở người trưởng thành hay còn được gọi là tế bào gốc thân, là loại tế bào gốc có ở người trưởng thành như tế bào gốc tạo máu, tế bào gốc tụy, tế bào gốc thần kinh, tế bào gốc biểu mô ống tiêu hóa, tế bào gốc da...

Tế bào gốc điều trị những bệnh gì?

Bởi vì các tế bào gốc có khả năng phân chia để tạo ra tế bào mới của các cơ quan trong cơ thể nên trong y học, công nghệ tế bào gốc được sử dụng để sửa chữa, tạo mới các phần hư hỏng của các cơ quan bị bệnh. Hiện rất nhiều nghiên cứu đã cho thấy kết quả tốt của liệu pháp tế bào gốc trong điều trị các bệnh như sa sút trí tuệ, thoái hóa hệ thần kinh trung ương, các đột quỵ, chấn thương sọ não, chấn thương tủy sống... Việc bơm các tế bào gốc vào hệ thần kinh có thể giúp cơ thể tái tạo lại các tế bào thần kinh hoặc các tế bào làm nhiệm vụ dẫn truyền các xung thần kinh, từ đó cải thiện được chức năng não bộ hoặc tủy sống. Liệu pháp tế bào gốc cũng bước đầu tỏ ra có hiệu quả trong thực nghiệm trên động vật và cả ở người trong việc điều trị các bệnh lý tim mạch như nhồi máu cơ tim, suy tim... và nếu thành công sẽ góp phần đáng kể vào việc kéo dài tuổi thọ các bệnh nhân tim mạch mà không cần ghép tim. Ghép tủy xương có lẽ là liệu pháp tế bào gốc có hiệu quả nhất đã được công nhận và áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới trong đó có Việt Nam. Bệnh tiểu đường typ 1 có nguyên nhân do thiếu insulin, loại hormon giúp cho cơ thể sử dụng được đường. Tế bào beta tại tụy là nơi sản xuất ra insulin và khi các tế bào này bị tổn thương, lượng insulin trong máu sẽ bị suy giảm từ đó dẫn đến bệnh tiểu đường. Khi bơm các tế bào gốc vào tụy, các tế bào gốc, nếu “cấy ghép” thành công sẽ thay thế các tế bào beta tiết ra insulin và kết quả là bệnh lý tiểu đường được khắc phục. Đây sẽ là liệu pháp điều trị tiểu đường có nhiều hứa hẹn trong tương lai. Trong lĩnh vực nhãn khoa, liệu pháp tế bào gốc đã được ứng dụng khá thành công trong việc điều trị các bệnh lý giác mạc, tổn thương các tế bào nhận cảm ánh sáng tại đáy mắt cũng như một số bệnh khác ở mắt. Bên cạnh đó, liệu pháp tế bào gốc cũng được chỉ định điều trị bệnh hói đầu, các khiếm khuyết về răng, giúp làm lành các vết thương nặng, trong chấn thương chỉnh hình, trong sức khỏe sinh sản, điều trị xơ gan... và đặc biệt là liệu pháp tế bào gốc có thể hỗ trợ, tăng cường hệ miễn dịch ở những bệnh nhân HIV/AIDS.

Tương lai của liệu pháp tế bào gốc

Cho tới nay, hiệu quả điều trị một số bệnh lý của liệu pháp tế bào gốc cho kết quả tốt là không cần phải bàn cãi nhưng xin lưu ý rằng còn rất nhiều loại hình bệnh tật và các ứng dụng khác của tế bào gốc kết quả mới chỉ dừng ở thực nghiệm ở động vật hoặc việc áp dụng trên người chưa được rộng rãi đủ để có thể đánh giá hiệu quả chắc chắn.  Vì vậy, còn quá sớm để nói rằng liệu pháp tế bào gốc là chiếc đũa thần có thể ứng dụng điều trị cho tất cả các loại bệnh tật. Các nhà khoa học vẫn phải đối mặt với rất nhiều trở ngại cả về mặt khoa học kỹ thuật, các vấn đề xã hội, luật pháp, tâm linh, tôn giáo và rõ ràng, sẽ còn rất nhiều việc phải làm trong việc tìm ra những giá trị đích thực của tế bào gốc trong thực hành y khoa.

TS. Vũ Đức Định, GS. TS. Lê Ngọc Thành

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Tế bào gốc - Liệu pháp của tương lai
  • duc (tamvihien)

    Minh su dung tb goc hai lan rôi van chua mang lai hieu qua.chi phi con qua cao. Mong cac nha khoa hoc nghien cuu cho kq tot nhat . Cac benh nhu ròg tuy song

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT