Phục hồi sau chấn thương sọ não, đừng để quá muộn

Suckhoedoisong.vn - Tai nạn giao thông và tai nạn lao động là những nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương đầu và dẫn tới chấn thương não. Ngoài ra còn những nguyên nhân khác như té ngã ở người cao tuổi, té cầu thang nói chung. Phục hồi chức năng cho người sau chấn thương não, cần đến các chuyên gia y tế.

Chấn thương não là gì?

Chấn thương sọ não là tình trạng tổn thương não do nguyên nhân chấn thương, dẫn đến những rối loạn về tri giác, nhận thức, vận động, cảm giác giác quan và ngôn ngữ.

Chấn thương sọ não được chia thành 2 nhóm chính dựa trên sinh lý bệnh học là tổn thương nguyên phát và tổn thương thứ phát:

+ Các dạng tổn thương nguyên phát thường gặp: tụ máu ngoài màng cứng, tụ máu dưới màng cứng, xuất huyết dưới nhện, xuất huyết não thất, xuất huyết trong não, dập não, tổn tưương sợi trục lan tỏa, tổn thương chất xám sâu.

+ Các dạng tổn thương thứ phát thường gặp: thoát vị não, phù não, nhồi máu não hoặc thiếu máu não sau chấn thương.

Các triệu chứng lâm sàng cũng như tình trạng khiếm khuyết, giảm khả năng gây ra bởi chấn thương sọ não là rất đa dạng. Do đó, quá trình phục hồi chức năng cho bệnh nhân chấn thương sọ não đòi hỏi phải toàn diện, đảm bảo đúng nguyên tắc và có sự phối hợp tốt giữa các thành viên trong nhóm điều trị. Một chương trình phục hồi chức năng tốt sẽ giúp bệnh nhân sớm hồi phục, có thể lấy lại được tối đa các hoạt động chức năng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Đánh giá tình trạng khiếm khuyết chức năng:

+ Đánh giá sức mạnh cơ bằng phương pháp thử cơ bằng tay

+ Đánh giá trương lực cơ theo thang điểm Ashworth cải biên (MAS)

+ Đánh giá chức năng thăng bằng theo thang điểm Berg hoặc thang điểm Tinetti

+ Khám các rối loạn về điều hợp, dáng đi và các vận động vô ý thức

+ Khám 12 đôi dây thần kinh sọ não

+ Khám phát hiện các rối loạn về ngôn ngữ

+ Khám phát hiện các rối loạn nuốt: thang điểm GUSS (Gugging Swallowing Screen) hoặc MASA (???)

-   Đánh giá các thương tật thứ cấp có thể xảy ra trên bệnh nhân nhân viêm phổi, loét do đè ép, teo cơ, cứng khớp, huyết khối tĩnh mạch sâu,…

- Sử dụng Bảng lượng giá chức năng FIM (Functional Independence Measure) để lượng giá mức độ độc lập chức năng của bệnh nhân trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như hoạt động tự chăm sóc, hoạt động di chuyển, khả năng kiểm soát cơtròn. Ưu tiên hàng đầu là hồi sức tim phổi, kiểm soát tình trạng tăng áp lực nội sọ và ổn định tình trạng bệnh nhân. Xử trí tổn thương não nguyên phát và điều trị/dự phòng tổn thương thứ phát; đánh giá khả năng can thiệp phẫu thuật trên bệnhnhân.

-   Can thiệp phục hồi chức năng sớm, ngay cả trong khi bệnh nhân đang ở trong đơn vị hồi sức tích cực nhằm hạn chế tối đa những thương tật thứ cấp có thể xảy ra do bất động lâu trên giường.

Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ phục hồi chức năng

Khi đã bị tổn thương não thì chế độ sinh hoạt hàng ngày cũng bị ảnh hưởng rất nhiều. Để phục hồi sau chấn thương sọ não, người bệnh và gia đình cần tuân thủ theo hướng dẫn của các bác sĩ. Đối với những bệnh nhân chấn thương nặng, quá trình hội phục chậm, phải luôn thận trọng để tránh xuất hiện các vấn đề như vận động khớp, loét da, nhiễm trùng và các chức năng sinh lý khác.

Khi bệnh nhân đã được điều trị qua khỏi tình trạng cấp tính có thể được hướng dẫn bằng một chương trình phục hồi chức năng qua các giai đoạn.Trong giai đoạn cuối cùng, phục hồi chức năng sẽ giúp bệnh nhân đạt được mức độ độc lập tối đa khi trở về gia đình, có thể trở lại với công việc cũ hoặc tiếp cận với một nghề mới phù hợp với tình trạng chức năng hiện tại.

Chuẩn bị bữa ăn cho người bệnh tại BV Phục hồi chức năng Nghệ An

Th.s Thái Thị Xuân, Giám đốc BV Phục hồi chức năng Nghệ An cho biết, phục hồi chức năng sau chấn thương sọ não cho bệnh nhân cần phải kiên trì và cần có sự giúp đỡ về chuyên môn của bác sĩ phục hồi chức năng. Bên cạnh sự đồng cảm, chia sẻ của người thân, việc cung cấp cho bệnh nhân những lời khuyên, những bài tập chuyên môn để cơ thể phục hồi tối ưu, tích cực là rất quan trọng. Can thiệp phục hồi chức năng đối với bệnh nhân cần toàn diện, bao gồm cả chức năng vận động lẫn nhận thức, hành vi, ngôn ngữ, cảm giác, giác quan.

Bệnh nhân khi đến điều trị sau chấn thương sọ não tại Bệnh viện phục hồi chức năng Nghệ An được sự tư vấn, chữa trị, giám sát của các thầy thuốc có sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên trong nhóm phục hồi cũng như giữa nhóm phục hồi với bệnh nhân và người nhà bệnh nhân. Với sự phối hợp của nhiều chuyên gia, nhiều khoa, sau khi bệnh nhân được điều trị hồi sức tích cực, kiểm soát tốt tình trạng huyết động, áp lực nội sọ và các dấu hiệu sinh tồn khác, cần phải cho bệnh nhân vận động sớm.

Các chuyên gia của ngành phục hồi chức năng nghiên cứu, đã chứng minh việc cho bệnh nhân vận động sớm không chỉ giúp hạn chế được các thương tật thứ cấp mà còn giúp bệnh nhân cải thiện chức năng vận động cũng như nhận thức nhanh hơn.

+ Tập vận động theo tầm vận động khớp

+ Hướng dẫn bệnh nhân tự xoay trở hoặc giúp họ thay đổi tư thế nếu tri giác còn kém.

+ Cho bệnh nhân ngồi dậy sớm, chuyển sang ghế tựa cạnh giường, tập đứng và đi càng sớm càng tốt nếu tình trạng huyết động, tri giác và chức năng vận động cho phép.

+ Hướng dẫn bệnh nhân các bài tập thở, tập ho nhằm dự phòng biến chứng về hô hấp.

Tiếp tục duy trì chương trình dinh dưỡng, chăm sóc và dự phòng các thương tật thứ cấp.

-   Duy trì mức độ vận động và sự toàn vẹn của các khớp chức năng.

- Tăng cường tiếp xúc, nói chuyện với bệnh nhân nhằm cải thiện tình trạng tri giác, nhận thức và ngônngữ.

- Hướng dẫn, hỗ trợ bệnh nhân thực hiện các bài tập vận động chức năng trên giường, bên cạnh giường và chức năng đi lại.

-   Kiểm soát trương lực cơ, khả năng thăng bằng và điều hợp, chỉnh dáng đi.

-  Cung cấp dụng cụ chỉnh hình như nẹp cổ bàn tay, nẹp AFO nhằm dự phòng hoặc điều trị biến dạng co rút chi.

-  Hướng dẫn bệnh nhân sử dụng các dụng cụ trợ giúp di chuyển như xe lăn, khung tập đi, nạng,gậy,…

- Bên cạnh vận động trị liệu, cần áp dụng song song chương trình hoạt động trị liệu nhằm giúp bệnh nhân đạt được tối đa có thể mức độ độc lập chức năng trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.

Dinh dưỡng cho bệnh nhân chấn thương sọ não

Dù là bất cứ nguyên nhân nào thì sau khi bị chấn thương não, nạn nhân phải đối diện với những thử thách to lớn để hồi phục các chức năng của cơ thể. Trong đó chế độ dinh dưỡng, chế độ sinh hoạt đóng vai trò quan trọng giúp bệnh nhân nhanh chóng hồi phục và hòa nhập cộng đồng hơn.

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng cho bệnh nhân ngay sau khi chấn thương cũng như suốt khoảng thời gian còn lại của họ. Tuy nhiên khi chăm sóc bệnh nhân, các loại chất dinh dưỡng, kích cỡ và cách thức chuyển vào cơ thể cần được tham khảo và chỉ định bởi các bác sĩ, chuyên gia y tế.

Ăn như nào? Ăn bao nhiêu để vừa đủ, đóng vai trò vô cùng quan trọng cho bệnh nhân ngay sau khi chấn thương não cũng như suốt khoảng thời gian còn lại của họ. Phục hồi cho bệnh nhân bị chấn thương não phải mất một thời gian dài, đồng thời đòi hỏi cần cung cấp cho bệnh nhân những dưỡng chất thiết yếu để não phục hồi một cách tối ưu và tích cực nhất

Một số dưỡng chất cần bổ sung trong quá trình điều trị và phục hồi sau chấn thương sọ não là: Nguyên tắc chung cho chế độ ăn uống của người bị chấn thương sọ não và trong quá trình phục hồi sau chấn thương sọ não là: ăn nhiều thực phẩm có hàm lượng protein cao. Protein vốn được sử dụng cho sự tăng trưởng, sửa chữa, duy trì chức năng cho hầu như tất cả mô trong cơ thể và được “biên soạn” bởi các amino acid. Các amino acid trong não có liên quan mật thiết trong việc duy trì ở mức bình thường những chất dẫn truyền thần kinh trong não.

Nguồn amino acid dồi dào nhờ vào những protein có ở thịt gà nạc, cá, các loại đậu que, đậu đũa, đậu Hà Lan… Có thể chọn các món cháo gạo, đậu phụ, trứng gà, thịt gà, thịt lợn, ruốc thịt, cá, sữa, táo, nước cam quýt, cà chua… cần chế biến thành các món mềm nhỏ dài, dễ nhai nuốt, thanh đạm hợp khẩu vị với người bệnh. Đối với người hôn mê kéo dài, có thể cho ăn bằng ống qua mũi các món sữa bò, đường, nước cháo, sữa đậu nành, nước ép trái cây, nước rau…

Những loại thực phẩm khác: bệnh nhân cần ăn những loại thức ăn giàu vitamin và khoáng tố, một vài loại dưỡng chất vô cùng quan trọng cho chức năng của não như choline vốn rất quan trọng cho việc hình thành các chất dẫn truyền thần kinh. Chất dẫn truyền thần kinh là những chất giúp truyền đi tín hiệu ở não. Choline được tìm thấy nhiều ở trứng, đậu phộng… Đồng thời loại bỏ những loại thức ăn có chứa chất béo bão hòa, các chất béo hydrogen hóa, thức ăn có chứa nhiều sodium (natri) vì những loại thực phẩm này càng làm tăng tần suất rủi ro bị đột quỵ

Khi đã bị tổn thương não thì chế độ sinh hoạt hàng ngày cũng bị ảnh hưởng rất nhiều. Để phục hồi sau chấn thương sọ não, người bệnh và gia đình cần tuân thủ theo hướng dẫn của các bác sĩ. Đối với những bệnh nhân chấn thương nặng, quá trình hội phục chậm, phải luôn thận trọng để tránh xuất hiện các vấn đề như vận động khớp, loét da, nhiễm trùng và các chức năng sinh lý khác.

Với những bệnh nhân chấn thương sọ não, phục hồi sau chấn thương có lẽ là khoảng thời gian giúp họ lấy lại sức khỏe cũng như tinh thần của mình. Vì vậy, nếu việc chăm sóc diễn ra tốt đẹp, bệnh nhân và gia đình tuân thủ theo hướng dẫn, chỉ định của bác sĩ thì khả năng bình phục của họ sẽ nhanh hơn, và người bệnh có cơ hội tái nhập cộng đồng cao hơn.

BS Lê Tùng Khoa

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
  • Trần văn trung (Tratrung78@gmail.com)

    Em bị tai nạn 3 năm rồi,giờ giọng nói yếu hơi,tay phải yếu không cầm bút viết được vì,khi có động tác là run,tay trái bị bì,cảm giác kém.đi lại chậm và hoa mắt,chóng mặt.tai trái ù và đau.xin bác sỹ cho lời khuyên.cảm ơn bác sỹ
  • Giáp văn sáu (giapvansau1992@gmail.com)

    Thua bác sĩ. Em trai của em bi tai nạn giao Thông chấn thương sọ não. Hôn mê 10 ngay tại bệnh viện Việt Đức rồi tỉnh sau đi chuyển về bác Giang. Gio đây em đã khỏe mạnh nhung cách ăn nói và hành động lại k binh thường noi rất nhiều va k pyt suy nghĩ gio co chưa dc em đỡ hơn về nhận thức không
  • Huong (Vuhuong34@gmail.com)

    Bác sĩ cu nhà cháu moi duoc 4 tuôi cháu mới ghép họp sọ duoc 10 hôm liệu cháu có the di phục hồi chức nang tiep duoc ko ạ.cháu bị yếu nửa ng bên trái
  • Đỗ văn quy (Vanquy441992@gmail.com)

    Thưa bác sĩ! Vợ em hiện tại đang bị CTSN do tai nạn giao Thoòng và đang trong quá trình điều trị. Hàng ngày em cho cô ấy ăn cháo trắng hoặc cháo thịt heo, uống sữa TH truemilk, nước yến đóng chai. Bác sĩ có thể tư vấn giúp em nên cho cô ấy ăn gì vào thời điểm này là thích hợp nhất, cụ thể là những món gì hoặc loại trái cây gì với ạ! Cảm ơn bác sĩ nhiều ạ!!!!
  • Bùi thị thu hường (huongxaquangphong@gmail.com)

    Thua bs,con trai toi nam nay 25 tuoi, cach day 6 thang chau bi CTSN do tai nan gt,tu mau ngoai mang cung,phau thuat mo hop so,da ghep so lai 3thang nay, den nay sk chau da binh phuc ,chau noi k ro nhu truoc,bs cho toi hoi lieu sau nay chau co tro lai dc nhu truoc k? Va toi co tim hieu thay co truong hop ghep so thanh cong nhung sau do xuong van bi tieu hao, vay truong hop cua chau co bi nhu tbe k bac si?
  • Phạm Minh Quân (phamminhquan.09111993@gmail.com)

    Dạ xin tư vấn rõ giúp em với được ko ạ. Em bị tai nạn giao thông và bị tụ máu não nhân bèo ạ. Hậu quả của bệnh khiến cho nửa người bên trái của em bị yếu thế cùng giọng nói bị thay đổi ạ và tay phải . Vậy thì có cách gì để em phục hồi lại giọng nói. Xin hãy tư vấn giúp em với ạ

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐẶT CÂU HỎI & NHẬN TƯ VẤN MIỄN PHÍ TỪ CHUYÊN GIA