Liên tiếp những sai phạm trong xuất bản:

Ðộc giả đang dần cảnh giác với sách

Ngoài vấn đề sách dịch vốn đang rất nhức nhối trong ngành xuất bản trong nước với hàng loạt sách tri thức dịch lệch chuẩn, sách văn học dịch tối nghĩa, thời gian qua, việc phát hiện hàng loạt lỗi xuất bản của những cuốn sách về danh nhân, sách dành cho trẻ em bị vướng lỗi biên tập khiến các nhà xuất bản và công ty sách đứng ngồi không yên.

Ngoài vấn đề sách dịch vốn đang rất nhức nhối trong ngành xuất bản trong nước với hàng loạt sách tri thức dịch lệch chuẩn, sách văn học dịch tối nghĩa, thời gian qua, việc phát hiện hàng loạt lỗi xuất bản của những cuốn sách về danh nhân, sách dành cho trẻ em bị vướng lỗi biên tập khiến các nhà xuất bản và công ty sách đứng ngồi không yên.

Những sai lầm tai hại

Mới đây, hàng nghìn cuốn tiểu thuyết mang tên Otherworld của tác giả Bailey dành cho thiếu nhi tại Anh đã bị thu hồi do chứa tới hơn 20 trang sách mang nội dung khiêu dâm. Đây thực sự là một scandal thảm họa trong giới xuất bản tại đất nước sương mù. Cuốn sách dành cho lứa tuổi trong sáng kể về câu chuyện thần tiên trên hòn đảo sương mù đầy ý nghĩa đã rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan khi bỗng chuyển sang khắc họa những nội dung nhạy cảm trong tình yêu của một cặp đôi đồng tính nữ. Sự việc tưởng đã dừng lại ở đó khi nhà xuất bản xin lỗi độc giả và thu hồi tác phẩm thì một độc giả lại phát hiện ra thêm 2 trang bị in lỗi. Chuyện này đã gây chấn động công chúng Anh khi mà mức độ nghiêm trọng của vấn đề ngày càng tăng và khó khắc phục. Tương tự, tình trạng sai lầm trong biên tập, chế bản, in ấn và xuất bản cũng đang diễn ra tại Việt Nam.

Đầu tiên là 2 tập sách Kiến văn tiểu lục do NXB Trẻ và NXB Hồng Bàng ấn hành mắc lỗi minh họa sai chân dung danh nhân. Việc nhầm lẫn giữa hình ảnh hai danh nhân Lê Quý Đôn và Nguyễn Trãi khiến độc giả nghi ngờ về trình độ chuyên môn của biên tập viên cũng như sự sơ sài, qua chuyện các khâu duyệt in đối với thể loại sách lịch sử yêu cầu sự nghiêm cẩn, thận trọng. Đây là một kiến thức rất thường thức mà bất cứ ai từng trải qua cấp học trung học đều nắm rõ vì có trong sách giáo khoa. Điều đáng buồn là nhà xuất bản không những “râu ông nọ cắm cằm bà kia” mà lại tiếp tục phạm sai lầm khi ghi tên người dịch “tiền hậu bất nhất”. Sai lầm này khiến độc giả trở nên e ngại và đặt câu hỏi, liệu những tác phẩm kinh điển của các danh nhân văn hóa đã xuất bản nếu “vạch lá tìm sâu” có phạm những lỗi biên tập và xuất bản tồi tệ như trên nữa không. Và điều chắc chắn là công chúng đã bắt đầu hình thành cảm giác dè chừng với thể loại sách yêu cầu sự chuẩn mực nhưng lại phá chuẩn mực một cách tai hại này.

Sự việc còn chưa kịp lắng xuống thì cuốn sách Bé làm quen với chữ cái do NXB Đại học Sư phạm xuất bản và phát hành tiếp tục “nối gót” sai lầm khi bị Bộ Giáo dục - Đào tạo ra công văn yêu cầu: “Khẩn trương thu hồi và xử lý toàn bộ số sách đã phát hành theo quy định hiện hành của Nhà nước. Phối hợp với các cơ quan chức năng xác minh, kiểm điểm làm rõ mức độ vi phạm, trách nhiệm của các tổ chức và cá nhân trong việc biên tập, in ấn và phát hành cuốn sách để xử lý”. Nguyên do là ở trang học chữ C có in những con vật, đồ vật có chữ cái là “C”, trong đó có lá cờ của... Trung Quốc. Đây không phải là lần đầu một nhà xuất bản mắc lỗi nghiêm trọng về thể diện quốc gia như thế này. Trước đó, NXB Dân trí đã gặp sự cố sách có hình cổng trường treo cờ Trung Quốc. Sau sự việc, độc giả lại tiếp tục phát hiện thêm một trường hợp tương tự ở tập 2 bộ sách 10 phút cho bé trước giờ đi ngủ của NXB Mỹ thuật. Tại trang 8 với bài học dành cho trẻ mang tựa đề Yêu Tổ quốc, ngoài lá cờ Việt Nam còn xuất hiện thêm cờ Trung Quốc như một phép so sánh đầy nhạy cảm. Tiếp đó, bộ sách Tiếng Hoa dành cho trẻ em bán tại TP.HCM có in đường bản đồ Trung Quốc kèm đường lưỡi bò vi phạm nghiêm trọng chủ quyền biển đảo Việt Nam. Sách Vở luyện từ và câu lớp 3, tập 2, NXB Hà Nội bị phát hiện đưa thông tin nhầm lẫn nghiêm trọng về lịch sử.

Ðộc giả đang dần cảnh giác với sách 1
 Cuốn Otherworld của Bailey.

Hành xử từ những sai lầm

Sai lầm của tiểu thuyết có hơn 20 trang sách mang nội dung khiêu dâm là điều khó dung thứ và sửa chữa. Tuy nhiên, điều đáng nói là sau khi phát hiện lỗi này, nhà in đã đứng ra gửi lời xin lỗi chính thức tới tác giả vì “sự cố không mong muốn”. Mặc dù quá trình thu hồi yêu cầu đầu tư về thời gian và tiền bạc, tác giả của cuốn sách, nhà văn Bailey đã hứa sẽ dùng tiền túi để trả cho 2.500 cuốn sách bìa cứng bị in lỗi này. Điều này vô tình khiến chúng ta liên tưởng tới hành xử của những người làm sách trong nước khi nội dung sách phạm phải những sai lầm nghiêm trọng. Rõ ràng, lỗi của chúng ta không kém phần nghiêm trọng so với trường hợp trên, thậm chí còn phải gấp rút xử lý bởi sách đề cập đến lịch sử mà chúng ta vẫn hằng ca ngợi.

Nhưng chúng ta đã làm gì? Là những người làm sách bị động chờ đợi lệnh khiển trách nhiêu khê của các cấp có thẩm quyền. Sau đó là một quãng thời gian để phân trần. Đầu tiên là đổ lỗi cho các đối tác liên kết, đổ lỗi cho nội dung nguyên gốc khi chưa dịch. Sau đó là quá trình cò cưa phân giải xem sai sót bắt nguồn từ đâu với lời hứa hẹn sau khi tìm tận gốc nguyên nhân sẽ công khai trước công chúng. Chưa hết, trước báo chí, đại diện nhiều nhà xuất bản dù sai rành rành vẫn cố vớt vát bằng những lý do bao biện cho sai lầm trong biên tập, in ấn. Có nhà xuất bản lại thừa nhận sai lầm nghề nghiệp nhưng vẫn không quên tự hào vì... đã nghiêm chỉnh chấp hành công văn thu hồi của cơ quan có chức năng thẩm quyền kèm theo những lời hứa mật ngọt.

Những gì nói trên chưa kể đến hàng loạt sách sử dụng trong nhà trường với lỗi chính tả nghiêm trọng. Đó là cuốn Vở luyện tiếng Việt, NXB Đà Nẵng viết “cây nêu” thành “cây lêu”, “giỗ tổ” thành “dỗ tổ”, vở ô ly có viết chữ mẫu lớp 1, NXB Mỹ thuật viết “thước đo” thành “thướt đo”, cuốn truyện cổ tích Phưu lưu kỳ thú, NXB Thông tin in tiêu đề ngay đầu trang chuyển đổi “phiêu lưu” thành “phưu lưu”.

Và kết quả là gì? Là chúng ta đánh mất độc giả, con số thống kê độc giả đọc lại lần thứ hai các ấn phẩm trong nước chỉ đếm trên đầu ngón tay. Và gì nữa? Trẻ em ngay từ lúc tiếp cận những kiến thức đầu đời đã vấp phải những trở ngại đến từ sự cẩu thả, vô trách nhiệm của những người dựng xây và trao đổi kiến thức. Những người làm sách thiếu chuyên môn, nghiệp vụ vẫn tại vị và hứa hẹn sẽ tiếp tục phục vụ độc giả những cuốn sách thiếu chuẩn mực. Và chắc chắn một điều, với chế tài xử lý quẩn quanh và dửng dưng với quyền lợi của độc giả hiện nay, việc hạn chế những sai lầm trong biên tập, xuất bản chưa thể hay có thể nói là rất khó trở thành một bài học thuộc về lương tâm của những người làm sách. Và lẽ đương nhiên, độc giả sẽ hình thành tâm lý cảnh giác với chính tri thức tiếp nhận.             

Ngữ Nam

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Ðộc giả đang dần cảnh giác với sách

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT