Hát sai lời, nỗi buồn của nhiều tác giả

Nhiều nhạc sĩ than phiền rằng, ngày nay, tình trạng hát sai lời rất hay xảy ra. Không chỉ với các nhạc phẩm mới xuất hiện khó nhớ lời mà ngay cả với những nhạc phẩm được hát từ mấy chục năm rồi cũng chịu chung số phận.

Nhiều nhạc sĩ than phiền rằng, ngày nay, tình trạng hát sai lời rất hay xảy ra. Không chỉ với các nhạc phẩm mới xuất hiện khó nhớ lời mà ngay cả với những nhạc phẩm được hát từ mấy chục năm rồi cũng chịu chung số phận. Có người cho rằng tình trạng này xảy ra bởi sự ẩu của ca sĩ, nhưng không ít người coi lý do chủ yếu bởi ca sĩ hát theo những bản nhạc được in trong các cuốn sách nhạc, theo một số đĩa ca nhạc đang được phát hành ngoài thị trường. Câu hỏi đặt ra là: Nếu bài hát bị hát sai lời thì lỗi thuộc về ai, ai bảo hộ cho tác giả; Tại sao Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả không lên tiếng việc này và Trung tâm có liên đới chịu trách nhiệm trong việc bảo hộ hay không?

Khi ca sĩ hát mà không xin phép quyền tác giả?

Theo dõi thì thấy một danh sách khá dài những ca sĩ đã một vài lần hát sai lời, trong đó có cả những người nổi tiếng với thâm niên trong nghề đến người trẻ tuổi nghề: Hồng Nhung,  Mỹ Linh, Uyên Linh,  Quang Dũng, Mỹ Tâm, Mỹ Như, Quốc Thiên... , đồng thời thấy nguyên nhân chính của vấn đề nằm ở chỗ: ca sĩ hát mà không xin phép tác giả (hoặc chủ sở hữu quyền tác giả, trong đó có Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, đơn vị được hơn 2.400 tác giả ủy quyền). Do không xin phép nên không tiếp cận được văn bản gốc của tác phẩm (không có văn bản gốc nên nhiều khi không chỉ hát sai lời mà còn hát sai cả nhạc).

Có người cho rằng, ngoài tình trạng ca sĩ do chạy sô nhiều nên cẩu thả, nhớ đâu hát đó, quên lời thì bịa, còn lại là tình trạng người hát đã hát đúng với lời bài hát được in trong sách (có tên Nhà xuất bản (NXB) hẳn hoi) hoặc hát đúng lời so với bản ghi âm trong CD,VCD, DVD (cũng có tên NXB, có tem bảo vệ)... như vậy thì người hát không sai, trách nhiệm thuộc về các NXB đã xuất bản sai.

Thực ra, ý kiến trên chỉ đúng một nửa. Như trên đã nói, nếu những người sử dụng tác phẩm (trong đó có ca sĩ biểu diễn, có người biên soạn sách nhạc hoặc biên soạn nội dung các chương trình âm nhạc, trong đó có chương trình sản xuất CD, VCD, DVD... tuân thủ những quy định về quyền tác giả (trong Luật Sở hữu trí tuệ đã ban hành trong đó quy định rất rõ việc xin phép sử dụng tác phẩm, bảo vệ toàn vẹn tác phẩm, trả thù lao tác giả) thì việc có một văn bản chính xác là chuyện không khó, là chuyện hẳn nhiên có quyền đòi hỏi từ chính tác giả hoặc từ các chủ sở hữu quyền. Và như thế sẽ không xảy ra chuyện xuất bản sai, rồi người hát theo đó mà hát sai.

Hát sai lời, nỗi buồn của nhiều tác giả 1
 Ban nhạc SNSD Hàn Quốc sang biểu diễn tại Việt Nam đóng hàng trăm triệu đồng tiền bản quyền.

Hệ quả từ những cách làm ẩu

Trong lĩnh vực xuất bản sách: Một số NXB đã tập hợp những bản nhạc không rõ nguồn gốc xuất xứ, khi thì từ những cuốn sách cũ trước đây, khi từ ông A hay bà B do yêu thích mà chép lại từ một bản gốc của chính tác giả, có khi do chính người biên soạn đã tự ký âm lại theo trí nhớ để rồi đem đến các NXB xin giấy phép, tự in làm thành những cuốn sách, ban đầu có thể là do yêu thích những tác phẩm đó, sau thấy bán được có lợi nhuận thì tiếp tục làm.  

Trong lĩnh vực sản xuất CD, VCD, DVD... có hai tình trạng xảy ra: NXB dựa vào các bài hát đã được thu âm do chính các ca sĩ đưa đến, hợp thức hóa giấy phép rồi nhân bản và phát hành. Các biên tập viên cắt-ghép từ những album có trên thị trường, tập hợp lại, xin giấy phép, sản xuất và phát hành. Rất ít những trường hợp làm đúng thủ tục như trên đã nêu: xin phép tác giả (hoặc chủ sở hữu tác phẩm), có danh sách tác phẩm (kèm theo sự đồng ý của tác giả) trong hồ sơ xin giấy phép. Vì thế, việc sai lời, sai nhạc, sai tên tác phẩm, tác giả vẫn xảy ra và có vẻ như ngày càng trầm trọng.

Còn một trường hợp nữa, bạn đọc cũng khó ngờ, đó là chính tác giả không giữ lại văn bản gốc của mình mà có nhiều văn bản khác nhau. Tác giả ủy quyền không đưa cho đơn vị được ủy thác những văn bản chính xác mà chỉ đưa tên bài hát. Và chính tác giả không nghiêm cẩn trong việc: cho phép, thỏa thuận, ký hợp đồng... cho phép người ta sử dụng tác phẩm của mình. Người sử dụng chỉ gọi điện đến, rồi cho “trợ lý” đến trả một số tiền, thế là đồng ý, không nghĩ rằng việc đó kéo theo những bất cập sau đây:

Người sử dụng (ca sĩ, biên tập viên) không có văn bản chính xác nên có thể hát sai (in ấn sai) nhạc và lời, sai tên tác phẩm, tên tác giả.

Tác giả đã ủy quyền cho 1 đơn vị, nhưng vừa nhận tiền tác giả từ đơn vị đó rồi vẫn nhận của người sử dụng (trong khi người sử dụng muốn lẩn, lánh một điều gì đó mà tác giả-chủ sở hữu quyền tác phẩm không đủ kinh nghiệm đề phòng. Ví dụ: người sử dụng xin phép và trả tiền cho 1 lần nhưng dùng nhiều lần; Người sử dụng xin phép sử dụng trong quy mô nhỏ, nhưng dùng ở quy mô lớn; Có người xin phép xong, đem cái quyền vừa xin được ấy bán cho người khác kiếm lời...). Chính cái sự đa dạng và phức tạp này cũng đẩy chuyện sai ngày càng đi xa thêm.

Để khắc phục tình trạng này, trước hết, người sử dụng tác phẩm phải làm hết bổn phận theo luật định là xin phép, trả thù lao với tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm - đơn vị được tác giả ủy quyền và đề nghị được cung cấp văn bản chính xác (hoặc mang văn bản mình có sẵn để so sánh với văn bản chính xác của tác giả-chủ sở hữu quyền). Trong trường hợp ca sĩ hát theo hợp đồng với ông bầu/nhà tổ chức chương trình thì ông bầu/nhà tổ chức phải đứng ra xin phép, trả thù lao và làm các động thái như trên.

Bên cạnh đó, các tác giả cần hoàn thiện các văn bản chính xác về tác phẩm của mình, một bản để tại kho lưu trữ cá nhân (gia đình), một bản gửi cho đơn vị mà mình gửi ủy thác quyền (ví dụ như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam) để  các đơn vị đó đưa vào kho lưu trữ của họ.

Bảo vệ quyền tác giả luôn song hành cả việc bảo vệ quyền tinh thần (tên tác phẩm, đúng lời, đúng nhạc) và bảo vệ lợi ích vật chất (thông qua việc cấp phép quyền sử dụng để khai thác lợi ích vật chất cho tác giả). Hai việc đó quan hệ hữu cơ và bổ sung rất tốt cho nhau trong một xã hội mỗi công dân là một người có ý thức tuân thủ luật pháp. Còn trong tình trạng người lách luật đông hơn người bảo vệ, thậm chí có cả trường hợp bảo kê cho sai trái thì cuộc phấn đấu còn nhiều gian nan.              

Thùy Dương

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Hát sai lời, nỗi buồn của nhiều tác giả

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT