Giáo dục di sản: Những nút thắt phải gỡ

Giáo dục di sản là một bộ phận không thể tách rời của giáo dục truyền thống dân tộc, từ chính trị, kinh tế đến quân sự, ngoại giao, lịch sử và văn hóa...

Giáo dục di sản là một bộ phận không thể tách rời của giáo dục truyền thống dân tộc, từ chính trị, kinh tế đến quân sự, ngoại giao, lịch sử và văn hóa... Việc này đã được đề cập đến trong các Nghị quyết của Đảng, Chương trình hành động của Chính phủ và đã được các cấp, các ngành triển khai thực hiện từ nhiều năm nay. Đây là việc làm vô cùng cần thiết, nhưng xem ra kết quả lại chưa được như mong muốn. Vì sao?

Chuyện không mới, vẫn cần cách làm mới

Từ bao đời nay, các thế hệ người Việt Nam vẫn luôn truyền dạy cho con cháu mình từ những việc nhỏ đến những việc lớn, từ lễ phép trong nhà ra họ hàng đến xóm giềng, rồi cộng đồng, xã hội, đất nước, dân tộc và thế giới. Tất cả những việc làm ấy phần lớn đều tự giác và mang tính tự phát, chưa trở thành hệ thống, có qui mô và qui chuẩn khoa học rõ ràng. Chẳng hạn như khi mẹ dắt con vào vãn cảnh chùa đầu xuân, con định giơ tay bẻ một cành hoa, mẹ bảo con không được làm như thế. Con nghe lời mẹ không bẻ cành hoa. Vậy là người mẹ cảm thấy yên tâm là con mình ngoan, biết vâng lời. Còn vì sao con không nên bẻ cành hoa thì người mẹ rất ít khi giải thích rõ, nhiều khi con hỏi, mẹ cũng giải thích “trật kheo” luôn. Phải chăng giáo dục di sản ở ta mới chỉ dừng lại mức ấy (!?).

Giáo dục di sản: Những nút thắt phải gỡ 1
Trường THPT Lương Văn Tri - Lạng Sơn đưa Di sản Hát then vào dạy cho các em học sinh. Ảnh: CTV

Gần đây, nhiều cuộc hội thảo khoa học về bảo tồn và phát huy di sản đã tổ chức. Được Văn phòng UNESCO Việt Nam tài trợ, Chương trình “Giáo dục di sản trong nhà trường tại Việt Nam” ra đời và hoạt động từ năm 2009. Một số trường học đưa chương trình này vào nhà trường như là những thí nghiệm bước đầu. Các trường gồm: Tư thục Nguyễn Văn Huyên, THCS Lê Ngọc Hân, THCS Cầu Diễn, THCS Ngô Sĩ Liên (Hà Nội), THCS Tử Nê, THCS Thanh Hối (Hòa Bình) đã tham gia dự án. Ở Quảng Ninh đang triển khai thực hiện Xây dựng bộ tài liệu về Giáo dục môi trường có tên là “Giáo dục bảo tồn di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long” dành cho giáo viên. Còn ở Phú Thọ cũng đưa Di sản Hát xoan vào một vài chương trình ngoại khóa tại một số trường. Ở Hà Nội và Đăk Nông đang triển khai Dự án “Tăng cường năng lực tiếp cận và phản ánh thông tin cho giới trẻ nhằm bảo tồn các giá trị di sản văn hóa”...

Riêng với Nghệ An, cách làm có vẻ bài bản và có tầm nhìn xa, trông rộng hơn. Trung tâm Bảo tồn và Phát huy Di sản Dân ca xứ Nghệ đã và đang từng bước đưa bộ môn dân ca xứ Nghệ vào trường học bằng nhiều hình thức, trong đó có đề án “Thực hiện đưa dân ca vào trường học” giai đoạn 2008 - 2015 của trung tâm.

Trước hết, trung tâm xúc tiến việc nắm bắt thực trạng dân ca xứ Nghệ trong đời sống lứa tuổi học đường thông qua việc điều tra, sưu tầm và lưu giữ các làn điệu hò, hát ví, dặm Nghệ Tĩnh ngay từ đầu những năm 2000. Sau đấy họ đưa ra một chương trình giảng dạy rất cụ thể đối với từng lứa tuổi học đường. Chẳng hạn như trong hệ thống các trường mầm non chỉ là tập làm quen với các làn điệu dân ca xứ Nghệ. Đến bậc tiểu học, học hát dân ca trở thành một bộ môn văn hoá chính thức khoảng 8 năm trở lại đây. Đến cấp trung học cơ sở, âm nhạc đã được đưa vào chính thức, trở thành một trong những môn văn hóa, mỗi tuần một tiết trải đều trong cả năm học, có tổ chức kiểm tra, chấm điểm. Lên đến cấp trung học phổ thông, âm nhạc là chương trình ngoại khóa được tổ chức nhân dịp kỉ niệm những ngày đại lễ của đất nước, những ngày lễ của địa phương, nhà trường, những dịp phát động thi đua…

Cần nhưng chưa đủ...

Tại các cuộc hội thảo, có nhiều ý kiến khác nhau về cách thức đưa giáo dục di sản vào trường học. PGS.TS. Nguyễn Văn Huy - Hội Di sản văn hóa cho rằng, các dự án đưa di sản vào trường học vài năm qua dù ít nhiều thu được tác động tích cực, nhưng còn không ít thách thức đối với các nhà quản lý giáo dục, văn hóa.

Tuy nhiên, nhược điểm của đa số dự án là những người thực hiện chỉ hiểu về di sản văn hóa và truyền thống văn hóa ở mức chung chung, theo lối mòn. Chưa kể đến hàng loạt thách thức mà chính những người thực hiện vấp phải như thiếu và không có sự tham gia, giám sát của các cơ quan quản lý giáo dục. Bản thân ngành văn hóa chưa thực sự cung cấp đủ thông tin tại các di sản, di tích và bảo tàng.

Tại Phú Thọ, vào cuối tháng 11/2012 đã tổ chức Hội thảo khoa học thực tiễn giáo dục di sản văn hóa trong trường phổ thông. Ông Hoàng Dân Mạc - Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ khẳng định, việc đưa giáo dục di sản vào trong trường phổ thông là việc làm cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường sự hiểu biết cho thế hệ trẻ về di sản văn hóa, lịch sử dựng nước và giữ nước của cha ông trên quê hương đất Tổ nói riêng và của đất nước Việt Nam nói chung, từ đó tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của giá trị di sản truyền thống trong đời sống văn hóa tinh thần người Việt Nam, tạo điểm tựa tinh thần, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc…

Cũng tại Hội thảo này, bà Nguyễn Thị Thúy Nga - Phó trưởng phòng GD&ĐT thị xã Phú Thọ đã đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục di sản văn hóa trong nhà trường tiểu học. Còn PGS.TS. Đỗ Văn Trụ - Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hội Di sản Văn hóa Việt Nam lại có quan điểm, việc đưa di sản vào trường học là cần thiết, tuy nhiên theo tôi, chúng ta không cần thiết phải có hẳn một môn Di sản văn hóa trong chương trình học mà chỉ cần lồng ghép nội dung về di sản văn hóa trong trường học. Tất nhiên trong quá trình lồng ghép chúng ta cũng nên chọn lọc những di sản tiêu biểu gắn với thực tế địa phương mà các em sinh sống, chứ không thể dạy những cái chung chung, xa vời so với tầm hiểu biết của các em.

Ai cũng biết đưa giáo dục di sản vào nhà trường là cần thiết, nhưng đưa cái gì và đưa như thế nào xem ra vẫn còn là một bài toán chưa có lời giải một sớm, một chiều. Dẫu biết rằng để có một di sản được cả nước và thế giới công nhận như hôm nay, các thế hệ cha ông chúng ta đã phải mất hàng trăm, hàng ngàn năm và lâu hơn nữa mới tạo lập nên, nhưng nếu các em - những thế hệ tương lai của dân tộc chưa thấy việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản là một phần trách nhiệm của chính mình thì mọi cố gắng của người lớn chúng ta xem ra cũng chỉ như muối bỏ bể mà thôi.

Quang Lê


Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Giáo dục di sản: Những nút thắt phải gỡ

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐẶT CÂU HỎI & NHẬN TƯ VẤN MIỄN PHÍ TỪ CHUYÊN GIA
ĐỌC NHIỀU NHẤT