Còn đâu bóng tranh làng Sình

Suckhoedoisong.vn - Trong số những làng tranh dân gian nổi tiếng bậc nhất ở nước ta còn tồn tại đến ngày hôm nay, tranh làng Sình (xã Phú Mậu - huyện Phú Vang, Thừa Thiên Huế) được xem là một trong những làng có nghề làm tranh vẫn gắn liền với sinh hoạt tín ngưỡng của dân gian.

Trong số những làng tranh dân gian nổi tiếng bậc nhất ở nước ta còn tồn tại đến ngày hôm nay,      tranh làng Sình (xã Phú Mậu - huyện Phú Vang, Thừa Thiên Huế) được xem là một trong những làng có nghề làm tranh vẫn gắn liền với sinh hoạt tín ngưỡng của dân gian. Nhưng trước những đổi thay của xã hội, đến nay tranh làng Sình đang có dấu hiệu mất dần phong vị vốn có hàng trăm năm.

Xuất hiện và tồn tại, thăng trầm trong mấy trăm năm qua, tranh làng Sình đã cộng nhập những dấu ấn lịch sử và những giá trị văn hóa nhân văn của cộng đồng làng xã. Theo TS-Nhà phê bình mỹ thuật Trang Thanh Hiền (Trường đại học Mỹ thuật Việt Nam), tranh làng Sình cũng bao gồm các công đoạn khá cầu kỳ: khắc bản gỗ, in tranh trên giấy điệp rồi tô màu. Để có giấy in tranh, người làm tranh ở làng Sình phải đi cất giấy ở các vùng khác đến, hoặc từ miền Bắc vào; nguyên liệu để quét hồ điệp cũng phải đi khai thác ở các vùng đầm phá nước lợ ở ven biển như đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, trải dọc theo bờ biển Thừa Thiên Huế sau đó đem về giã, rồi hồ quét.

Sự tinh tế trong khắc ván cũng như tô màu đã làm nên bộ tranh Bát âm nổi tiếng ở làng Sình.

Cách tô màu trong tranh làng Sình cũng khá độc đáo, thường là tô mảng phẳng và tô một lần chứ ít khi được tô chồng màu. Chính đặc điểm này khiến cho màu của tranh làng Sình phải pha chế nhiều sắc hơn, công phu và kỹ càng hơn. Chẳng hạn màu đỏ thì được người dân làm từ vỏ cây dương liễu và lá bàng, hoặc gỗ cây trâm chẻ nhỏ nấu với nước cho đến khi cô lại đặc sánh. Màu tím được chế từ hạt mồng tơi giã nhỏ, vắt thành nước phèn pha với phèn chua để giữ màu. Màu chàm làm từ lá cây tràm ngâm vôi cho rữa nát, đánh cho tơi và nổi bọt rồi vớt lấy bọt đó lọc kỹ, cho nước vào và cô đặc lại...

Đặc biệt hơn nữa là các bút chổi dùng để tô vẽ của tranh làng Sình được xem như một trong những sản vật địa phương. Bút tô màu thường được làm từ rễ gốc rứa, cắt vào một thời điểm nhất định trong năm, sau đó đem phơi và khoanh đầu lột vỏ để chừa phần ruột trong vừa đủ xơ, mềm để có thể ngấm mực phết màu như bút lông. Với tranh làng Sình xưa kia, cho dù là đồ hóa mã, nhưng cái nét tinh tế vẫn được bộc lộ một cách rõ ràng. Đặc biệt như bộ tranh Bát âm - một trong số hiếm thể loại tranh có thể dùng để treo chơi trong dòng tranh này đòi hỏi sự tinh tế trong khắc ván cũng như tô màu. Chúng ta có thể thấy trên các trang phục của các cô tố nữ có sự cầu kỳ từng chi tiết như huê cài áo, huê giắt đầu, cho đến các văn đồng tiền, chữ thọ đến các đôi hài của các cô đến các nhạc cụ của các cô cầm trên tay. Nét khắc của bộ tranh này khá mảnh, nhiều chi tiết nên bản khắc thường không sâu. Tuy nhiên trên một số ván khắc khá thì việc chú đến các mảng đặc và mảng rỗng cũng khá rõ ràng. Điều này tạo nên sự khác biệt rất lớn giữa tranh làng Sình với tranh Đông Hồ hay Hàng Trống và đậm dấu văn hóa Huế. Như trong tranh thế mạng: đàn ông thì mặc áo dài, khăn đóng, cầm quạt, hoặc cầm bút, đàn bà thì mặc áo the, khăn xếp cầm quạt hoặc cầm bông hoa. Ở tranh làng Sình, những chiếc áo the của các cậu ấm thường là mảng đặc điểm xuyết các văn đồng tiền để tránh các nhược điểm như dòng tranh ở Đông Hồ hoặc Hàng Trống. Đồng thời với những ván in như vậy đòi hỏi người in tranh phải có một tay nghề khá cao để có thể tạo nên màu nhung huyền cho chiếc áo the. Những chiếc áo the này, và trang phục của những cô tố nữ cho thấy cái nét thẩm mỹ của vùng đất kinh kỳ. Những trang phục của các ông hoàng bà chúa trong cung đình đã được đơn giản hóa, hình tượng hóa để trở thành các trang ông, trang bà...

Nếu trên tranh ở nhiều làng tranh dân gian nổi tiếng phía Bắc, người ta còn thấy những ảnh hưởng rõ nét của văn hóa Trung Hoa trên một số mảng đề tài thì trên tranh làng Sình yếu tố này trở nên thuần túy hơn. Đặc biệt trên các tranh súc vật hay đồ vật, tranh làng Sình mang hoàn toàn lối thẩm mỹ cũng như cách nhìn dân gian. Sự ngô nghê trong các tạo hình chỉ để người ta có thể nhận ra đó là con vật gì chứ không có sự cách điệu hay tạo ra các tiêu chuẩn tạo hình. Ở các ván khắc, các con vật này lối biểu hình coi trọng mảng đặc và mảng rỗng như được thể hiện ra trên các tranh nhân vật.

Ngày nay, trong đời sống tâm linh của người dân xứ Huế nói riêng và cả nước nói chung, tranh làng Sình vẫn xuất hiện trong đời sống như một phần không thể thiếu. Tuy nhiên, TS.Trang Thanh Hiền cho rằng, cốt cách, hồn vía xa xưa một thời thịnh vượng của tranh làng Sình tới nay dường như không còn nữa. Sự xuất hiện rất nhiều tranh tượng lòe loẹt của các đồ thờ cúng cao cấp ngoại lai hiện nay trên thị trường khiến dòng tranh làng Sình ngày càng mai một. “Điều đó làm tranh làng Sình đã không còn giữ được cái phong vị vốn có một thời. Đây cũng là một điều đáng tiếc. Và do vậy vấn đề bảo tồn tranh làng Sình như một nét đẹp lâu đời của vùng đất xứ Huế cần nhận được sự quan tâm đầu tư” - TS.Trang Thanh Hiền chia sẻ.

Hiền Thanh

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Còn đâu bóng tranh làng Sình

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT