Chơi chữ bằng tên các vị thuốc

Suckhoedoisong.vn - Chơi chữ là dùng phương thức diễn đạt đặc biệt, sao cho ở đó song song tồn tại hai lượng ngữ nghĩa khác hẳn nhau được biểu đạt bởi cùng một hình thức ngôn ngữ, nhằm tạo nên sự thú vị mang tính chất chữ nghĩa, làm phong phú thêm ngôn ngữ, văn chương...

Trong ngành y có rất nhiều câu chuyện và giai thoại liên quan đến việc chơi chữ bằng tên các vị thuốc. Nhân ngày xuân, xin góp vui mấy chuyện.

Có rất nhiều câu chuyện và giai thoại liên quan đến việc chơi chữ bằng tên các vị thuốc…

Có rất nhiều câu chuyện và giai thoại liên quan đến việc chơi chữ bằng tên các vị thuốc…

Tào Tháo thử Hoa Đà

Hoa Đà là một thầy thuốc nổi tiếng của Trung Quốc sống ở thời Đông Hán. Chuyện kể rằng có lần Tào Tháo đã thử tài vị lương y bằng cách bịa ra câu chuyện có một đơn thuốc thiếu mất 4 vị. Khi Hoa Đà hỏi là những vị gì, Tào Tháo bèn đọc bài thơ tứ tuyệt:

Ngũ nguyệt quá hậu lục nguyệt sơ

Gia gia mãi chỉ bả song hồ

Trượng phu xuất môn dĩ tam niên

Hồng nhạn truyền thư nhất tự vô

Nghĩa là:

Tháng năm qua, tháng sáu đang về

Cửa sổ nhà nhà dán giấy che

Biền biệt ba năm chồng vẫn vắng

Thư từ không một chữ làm ghi.

Biết Tào Tháo có ý thử mình, Hoa Đà suy nghĩ thận trọng rồi nói: “Bẩm Thừa tướng, đó là bốn vị: bán hạ, phòng phong, đương quy, bạch truật”.

Tào Tháo se sẽ gật đầu.

Viếng thầy lang

Nhà thơ Nguyễn Khuyến có người bạn làm nghề thuốc là cụ lang Hai ở Tử Thanh (An Nội, Bình Lục, Nam Định). Không may cụ bị cảm, mất đột ngột đúng giữa mùa hè. Con trai cụ Hai cũng theo nghề y nhưng không cứu được cha mình. Nhà thơ đã gửi câu đối viếng như sau:

Tích tai bạch đầu ông! Bán hạ đan thanh thành tẫn thảo;

Cảm hĩ xa tiền tử! Trường sinh mộc dược tế linh tiên.

(Tiếc thay lão bạc đầu! Giữa hạ tươi xanh thành cỏ úa;

Thương quá người trai cả! Vô phương thần dược cứu cha già).

Câu đối thật ai oán, hợp cảnh nhưng cũng rất tài tình khi nhà thơ đã dùng nhiều chữ trong tên các vị thuốc quen thuộc: bạch đầu ông, xa tiền tử, bán hạ, đan sâm, cam thảo, mộc hương, tế tân, uy linh tiên...

Khóc chồng làm thuốc

Trong các bài thơ được cho là của nữ sĩ Hồ Xuân Hương có bài Bà lang khóc chồng (hay Khóc chồng làm thuốc) như sau:

Văng vẳng tai nghe tiếng khóc gì

Thương chồng nên khóc tỉ tì ti

Ngọt bùi thiếp nhớ mùi cam thảo

Cay đắng chàng ôi vị quế chi

Thạch nhũ, trần bì sao để lại

Quy thân, liên nhục tẩm đem đi

Dao cầu thiếp biết trao ai nhỉ

Sinh ký chàng ôi tử tắc quy.

Bài thơ ai oán nhưng không che giấu sự bỡn cợt. Nữ sĩ đã sử dụng nhiều tên các vị thuốc: cam thảo, quế chi, trần bì, thạch nhũ, quy thân, liên nhục..., có dụng cụ thái thuốc: dao cầu, kỹ thuật bào chế thuốc: sao, tẩm. Chưa kể thành ngữ Sinh ký tử quy (Sống gửi thác về) cũng được tác giả đưa vào rất tự nhiên, hợp lý, trong đó những chữ ký, tử, quy cũng là chữ trong các vị thuốc (con sâu dâu là tang ký sinh, mai rùa là quy bản...).

Một vế đối khó

Có một vế đối liên quan đến nghề thuốc vẫn được lưu truyền:

Cha con thầy thuốc về quê, gánh một gánh hồi hương, phụ tử

Vế đối khó vì cách chơi chữ: cha con = phụ tử; về quê = hồi hương.

Gần đây thấy có vế đối lại:

Chồng vợ diễn viên gặp lại, ca song ca “tái ngộ phu thê”

Vế đối đáp ứng được về chữ: vợ chồng = phu thê; gặp lại = tái ngộ, nhưng về nghĩa hơi gượng vì không biết bài ca “tái ngộ phu thê” là bài nào. Chưa kể ta thường nói “vợ chồng” chứ ít khi nói “chồng vợ”.

Vế đối vẫn đang còn chờ vế đối lại hay và chỉnh hơn!

GIANG VỊ HOÀNG

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Chơi chữ bằng tên các vị thuốc

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT