DÒNG SỰ KIỆN

Đường dây nóng:

1900 90 95 duongdaynongyte@gmail.com
0901727659 bandientuskds@gmail.com
Bình Ðịnh - Cái nôi của nghệ thuật Bài chòi
08:00 22/10/2014 GMT+7
Sau hơn một thập niên - từ 2010 đến 2013, Bình Định đã phục hồi được hội đánh Bài chòi dân gian - một trò chơi độc đáo của nhân dân miền Nam Trung Bộ.

Sau hơn một thập niên - từ 2010 đến 2013, Bình Định đã phục hồi được hội đánh Bài chòi dân gian - một trò chơi độc đáo của nhân dân miền Nam Trung Bộ. Qua các liên hoan, hội thảo về Bài chòi được tổ chức tại Bình Định hầu hết các nhà nghiên cứu, các nghệ nhân bài chòi đều khẳng định: Bình Định là cái nôi của Bài chòi và đang lưu giữ được truyền thống biểu diễn Bài chòi dân gian. Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Bộ VH,TT& DL trao bằng Di sản cấp quốc gia cho Bình Định và giao cho Nhạc viện Quốc gia kết hợp với Bình Định lập hồ sơ Bài chòi hướng tới UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Trò chơi đánh Bài chòi và hát dân ca Bài chòi đã có lịch sử hàng trăm năm ở các tỉnh Nam Trung Bộ, bắt nguồn từ quá trình lao động sản xuất, giao thoa văn hóa và sự sáng tạo nghệ thuật của người dân bản địa. Bài chòi đã trở thành nếp sinh hoạt văn hóa, là món ăn tinh thần không thể thiếu được của nhiều tầng lớp nhân dân, thu hút cả người già và lớp trẻ ở mọi vùng miền trên dải đất miền Trung, không những trong dịp Tết mà còn ở các lễ hội của địa phương.

(Tổng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn & Phát huy văn hóa dân tộc VN)

Chính vì tính dân dã, mộc mạc và vui nhộn nên trò chơi nghệ thuật dân gian này thu hút rất nhiều người tham gia và cổ vũ. Ý nghĩa của nó còn vượt ra khỏi một hình thức sinh hoạt văn nghệ dân gian đơn thuần là nơi người nghệ nhân trổ tài ứng tác và biểu diễn, vừa hát hô, đối đáp; và đặc biệt hội đánh Bài chòi diễn Bài chòi còn là môi trường giao tiếp cộng đồng và là nơi nam thanh, nữ tú đến gặp gỡ, giải trí, tìm hiểu, trao duyên...

Hội Bài chòi cổ thường được tổ chức ở những nơi công cộng rộng rãi, thoáng mát như ở quảng trường phường xã hoặc ở ngã ba đầu làng, sân đình... Tuy nhiên, trong những năm gần đây, loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian này cũng đang gặp nhiều khó khăn do thiếu đội ngũ trẻ kế cận và do các hình thức giải trí ngoại lai chi phối. Vì vậy, công tác bảo tồn nghệ thuật Bài chòi cổ là hết sức cấp bách.

Việc Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch chọn tỉnh Bình Định đại diện cho 6 tỉnh, thành phố ở khu vực Nam Trung Bộ được đề nghị khẩn trương làm công tác kiểm kê khoa học Di sản văn hóa phi vật thể đối với Bài chòi là một quyết định hợp tình, hợp lý. Trên cơ sở đó, Nhạc viện Quốc gia sẽ xây dựng, hoàn chỉnh hồ sơ để Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch đề nghị Chính phủ và trình UNESCO xét duyệt và công nhận Bài chòi là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại trong thời gian sớm nhất. Tại Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy nghệ thuật Bài chòi hướng tới UNESCO công nhận Bài chòi là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại”, hầu hết ý kiến cho rằng nên chọn Bình Định, cái nôi của nghệ thuật Bài chòi và hiện còn lưu giữ lễ hội Bài chòi và hàng chục đoàn Bài chòi dân gian khá mạnh làm điểm xuất phát lập hồ sơ trình UNESCO thì có tính khả thi hơn. Và rõ nhất là tại hội thảo, hầu hết các ý kiến đều thống nhất chọn Bình Định cùng Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn & Phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam trực tiếp hỗ trợ việc tổ chức lập hồ sơ Bài chòi trình UNESCO.

Riêng Bình Định hiện có tới 10 đoàn Bài chòi không chuyên (diễn hay như chuyên nghiệp) và hàng trăm Câu lạc bộ Bài chòi ở khắp làng, xã và Bình Định còn đang tồn tại Hội đánh Bài chòi cổ vẫn thường xuyên được tổ chức rất sôi nổi ở TP. Quy Nhơn và các huyện phụ cận. Trên cơ sở đó, Bình Định được Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch chọn tổ chức Liên hoan Bài chòi lần thứ nhất (tháng 4/2011) và nhiều cuộc tọa đàm, hội thảo về Bài chòi cũng như các hội diễn Bài chòi trong thời gian qua, Bài chòi Bình Định bao giờ cũng dành được giải cao, chứng tỏ ở địa phương này vẫn giữ được vị trí cái nôi của Bài chòi. Qua cuộc thi Tuồng và Dân ca chuyên nghiệp toàn quốc tháng 8/2013, có 3 đơn vị Dân ca kịch Bài chòi chuyên nghiệp trong toàn quốc là Đoàn Ca kịch Quảng Nam, Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định và Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Khánh Hòa. Các đoàn đều thể hiện rất rõ sự bảo tồn và phát triển của Bài chòi. Tuy diễn viên các đoàn đều biểu diễn và ca hát khá hay, nhưng có điều đáng băn khoăn là sân khấu Bài chòi bị hiện đại hóa hơi quá liều làm cho chất dân gian mộc mạc của Bài chòi bị mờ nhạt, xu hướng cách tân này đã xuất hiện từ những kỳ liên hoan trước, khiến cho những nhà nghiên cứu đã có phần băn khoăn. Bình Định nơi còn lưu giữ khá tốt vốn Bài chòi cổ để nghiên cứu nghệ thuật Bài chòi truyền thống rất có giá trị trong năm 2012. Một điều đáng quan tâm nữa là tại cuộc thi Tuồng và Dân ca toàn quốc năm 2013, Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định đã gặt hái được thành công lớn với Huy chương Vàng cho vở diễn “Khúc ca bi tráng” (Tác giả kịch bản: Văn Trọng Hùng, Chuyển thể: Đoàn Thanh Tâm, Đạo diễn: NSND Hoài Huệ). Điều này đã khẳng định sức sống của nghệ thuật Bài chòi ở Bình Định, cũng như sự trưởng thành lớn mạnh và sự tìm tòi, sáng tạo của những người làm Bài chòi ở Bình Định trong việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật Bài chòi ở cái nôi của Bài chòi. Đồng thời cũng là động lực cho những người tâm huyết với nghệ thuật Bài chòi làm hết sức mình trong sự nghiệp bảo tồn, phát huy và phát triển nghệ thuật Bài chòi theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII là “xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc” hướng tới đề nghị UNESCO công nhận Bài chòi là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Hàng trăm nhà quản lý, nhà nghiên cứu và nghệ sĩ tại hội thảo Bài chòi lần này đã đồng thuận, chủ trương của Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch trong việc lập hồ sơ trình UNESCO xét duyệt và công nhận Bài chòi là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại nhằm tôn vinh đúng giá trị đích thực về khoa học, lịch sử, văn hóa của di sản nghệ thuật Bài chòi. Tính khả thi của dự án khá rõ nếu các địa phương có phong trào biểu diễn Bài chòi tích cực tham gia, nếu Nhà nước quan tâm đúng mức hơn nữa và những cơ quan thực hiện lập hồ sơ Bài chòi cùng với đội ngũ chuyên gia tâm huyết, nhất định Bài chòi sẽ được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại trong một tương lai gần.

GS. Hoàng Chương

 

Biểu diễn Bài chòi.                     Ảnh: ST

Tin liên quan
Tin chân bài
Bình luận
TIN CÙNG CHUYÊN MỤC
Xem thêm