Bản hùng ca

Bạch Đằng giang

Chiến tích trên sông Bạch Ðằng năm 1288 là một dấu son chói lọi trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam cách đây vừa tròn 725 năm. Nó không chỉ cho thấy sức mạnh đoàn kết của quân dân Ðại Việt mà còn thể hiện sức mạnh nghệ thuật quân sự của Việt Nam thời bấy giờ...

Chiến tích trên sông Bạch Ðằng năm 1288 là một dấu son chói lọi trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam cách đây vừa tròn 725 năm. Nó không chỉ cho thấy sức mạnh đoàn kết của quân dân Ðại Việt mà còn thể hiện sức mạnh nghệ thuật quân sự của Việt Nam thời bấy giờ...

Ðàn cầu siêu vong hồn chiến sĩ tử trận

Đến thị xã Quảng Yên những ngày này, thay vì sự yên tĩnh, thanh bình vốn có hàng ngày của một vùng đất vốn là trấn lỵ xưa của tỉnh Quảng Ninh là không khí tưng bừng, náo nhiệt của Lễ hội 725 năm chiến thắng Bạch Đằng cùng sự phấn khởi hiện rõ trên khuôn mặt của mỗi người dân nơi vùng đất cổ này. Những dãy phố yên ả, chấm phá những công trình kiến trúc bề thế còn xót lại của thời Pháp thuộc đã đi vào trong tiềm thức của người dân cũng như du khách nào đã có dịp đặt chân đến vùng đất này, giờ đây đều được trang hoàng cờ hoa rực đỏ, chạy khắp từ đền Trần Hưng Đạo đến đình Yên Giang - nơi diễn ra những nghi thức chính của Lễ hội Bạch Đằng. 

Để tri ân và ghi nhớ công lao dựng nước, giữ nước của cha ông Đại Việt xưa, ngày 27/9/2012, Chính phủ đã ký quyết định xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt đối với Di tích lịch sử Bạch Đằng, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Đây là niềm vinh dự, tự hào không chỉ của nhân dân tỉnh Quảng Ninh nói riêng mà còn là niềm tự hào của người dân cả nước trong việc bảo vệ, tôn tạo, phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Qua đó, nâng cao lòng tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm của toàn dân trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị của khu di tích lịch sử Bạch Đằng trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, giữ vững chủ quyền biển đảo thiêng liêng.

Theo đó, bản hùng ca “Bạch Đằng giang” năm nay vừa tròn 725 tuổi. Bởi vậy, quy mô của lễ hội năm nay cũng được nhân lên với sự quy tụ của gần 100 đoàn rước đến từ khắp nơi trong, ngoài địa phương. Lễ hội đã thu hút khoảng 20.000 lượt người tham gia, diễn ra trong 4 ngày (15 - 18/4/2013) với nhiều nghi lễ như: tế yết, lập đàn cầu siêu các liệt sĩ tử trận thời Trần, rước tượng Trần Hưng Đạo về đình Yên Giang cùng nhiều trò chơi dân gian và các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao... Đặc biệt, nghi lễ đón bằng Di tích Quốc gia đặc biệt – Di tích lịch sử Bạch Đằng với chương trình văn nghệ “Bạch Đằng giang - Bản anh hùng ca của dân tộc”...sẽ được truyền hình trực tiếp trên sóng VTV2 vào tối ngày 17/4. Đây thực sự là một ngày đại lễ của người dân khắp trong và ngoài vùng.

Chúng tôi cũng đã có mặt tại đây đúng thời điểm người dân thị xã Quảng Yên đang chuẩn bị cho ngày lễ Kỷ niệm 725 năm Chiến thắng Bạch Đằng (1288 - 2013). Từng đó năm trôi qua nhưng những chiến tích hào hùng trên sông Bạch Đằng của vị tướng tài ba đã đi vào truyền thuyết Đại Việt xưa Trần Hưng Đạo chống giặc Nguyên Mông xâm lược vẫn còn nguyên dấu ấn trong tiềm thức của người dân sống trên vùng đất này. Sở dĩ tôi nói vậy bởi trong dịp về vùng đất này, tôi đã tình cờ được nghe lại câu chuyện lịch sử của 725 năm về trước từ một người con bình thường của đất Quảng Yên. Một câu chuyện được kể thú vị và mang một ý nghĩa sâu sắc đến mức tôi nghĩ đó phải là từ một nhà nghiên cứu lịch sử lâu năm về chiến tích Bạch Đằng chứ không phải từ một người dân bình thường như vậy. Anh Đào Bá Mạnh - một người con của thị xã Quảng Yên đã tham gia Lễ hội Bạch Đằng từ khi còn là một cậu bé 15 tuổi. Từ dịp kỷ niệm tròn 700 năm chiến thắng Bạch Đằng đến nay, anh Mạnh đã bước sang tuổi 40 cũng là thời điểm Bạch Đằng giang tròn 725 tuổi.

25 năm, chưa một năm nào anh vắng mặt trong dịp lễ hội. Anh đã kể lại cho tôi nghe sự tích về tướng Trần Hưng Đạo đã chỉ huy quân Đại Việt chặt gỗ, vót cọc lim lập trận địa tiêu diệt giặc Nguyên Mông, lập nên chiến thắng Bạch Đằng giang lẫy lừng năm 1288. Rồi cả câu chuyện về bà lão bán nước vô danh bên bờ sông đã mách cho Trần Hưng Đạo về quy luật lên xuống của thủy triều. Để đến ngày nay, ghi nhớ những công ơn ấy, nhân dân đã lập đền thờ Trần Hưng Đạo và miếu Vua Bà. Thế nhưng, trong tâm thức một người con đất Quảng Yên đã 25 không vắng mặt trong lễ hội Bạch Đằng, điều anh tâm đắc nhất và chia sẻ với tôi là giá trị nhân văn cao cả, là ý nghĩa nhân sinh quan mà các cụ ta xưa đã gửi gắm một cách rất tế nhị trong nghi thức đàn cầu siêu – một nghi lễ quan trọng trong Lễ hội Bạch Đằng. Đây là nghi lễ thể hiện tấm lòng tri ân của người dân với các tướng sĩ đã hy sinh ngoài chiến trường để có được cuộc sống hòa bình ngày hôm nay. Bởi đây không chỉ là lễ cầu siêu cho vạn vạn hùng binh, các chư tướng, chư binh thời Trần mà còn cầu siêu cho tất cả quân giặc thời đó là quân Nguyên Mông. Vừa nói, anh vừa chỉ cho tôi xem đàn ngựa và các chiến thuyền được làm bằng vàng mã để cho vong hồn của quân giặc chết trên xứ người có phương tiện trở về nước. Anh tâm sự: “Đàn cầu siêu này là mình cầu cho cả quân ta và quân giặc được siêu sinh, tịnh độ. Thế ở đời là thắng làm vua, thua làm giặc, một đất nước đang thanh bình, đi sang xâm lấn đất nước người ta thì gọi đó là thằng giặc, nhưng khi chết rồi, theo phật thì đều là chúng sinh của nhà phật, đều có quyền được siêu sinh, cửa phật luôn rộng mở...”. 

Thế mới biết cái nhân văn cao cả trong các nghi thức, nghi lễ dân gian của cha ông ta xưa. Chiến tranh nơi trận mạc đã gây ra bao cái chết: chết đau, chết đớn, chết phanh thây, chết mất đầu, mất cổ... Những người lính ra trận thì phải bỏ cha, bỏ mẹ lại quê nhà, có khi còn tan xương nát thịt, ra trận thì chết đói, chết khát, chết rét... Quân giặc cũng vậy, khi ra trận cũng là theo lệnh vua bắt, cũng đều phải bỏ vợ, bỏ con, bỏ nhà, bỏ cửa đi xâm lăng, ra trận cũng chết đao, chết kiếm, chết mũi tên hòn đạn, như nhau cả... đều chết rồi, về quy y cửa Phật rồi thì đều là chúng sinh nhà Phật. Do đó, được sống cuộc sống thanh bình như ngày hôm nay, người dân phải trả ơn, phải đền công...

Bạch Đằng giang 1
 Đàn cầu siêu vong linh các liệt sỹ trận vong thời Trần – một nghi lễ quan trọng trong Lễ hội Bạch Đằng.

Bản hùng ca bất tử

Từ hơn 1 tháng trước khi diễn ra lễ hội, người dân tại thị xã Quảng Yên đã phải chuẩn bị: nhang đăng, hoa quả, phẩm vật cung tiến... cho lễ cầu siêu cho vạn vạn hùng binh nhà Trần cùng quân giặc tử trận trên sông Bạch Đằng. Người dân ai nấy đều phấn khởi, lòng dân hoan hỉ bởi di tích Bạch Đằng năm nay đã được sự quan tâm của các cấp chính quyền cùng đông đảo du khách thập phương...

Đi theo đoàn rước dài hơn 2km từ đình Trần Hưng Đạo đến đền Vua Bà mới thấy được lễ hội Bạch Đằng đã ghi dấu ở trong lòng mỗi người con đất Quảng Yên như thế nào. Kiệu rước đức Thánh Trần đi qua đâu là người dân tại nơi đó đều kính cẩn cúi lạy, đều dâng hương hoa, vật phẩm để tỏ lòng biết ơn... Và số người đi theo đoàn rước thì ngày một tăng lên. Đi cùng đoàn rước, tôi gặp cụ bà Ngô Thị Toa ở Mậu Khê - Đông Chiều.  Năm nay đã 90 tuổi, ấy vậy mà bà cụ cùng cô em ruột năm nay cũng 82 tuổi bắt xe buýt đi 30km để đến tham gia cùng đoàn rước.

Trao đổi với anh Trần Tiến Dũng - Phó Chủ tịch UBND thị xã Quảng Yên, Phó ban Thường trực về chủ trương xã hội hóa Lễ hội Bạch Đằng, anh cho biết: “Vừa qua, chính quyền thị xã có huy động các tổ chức, cá nhân trong toàn thị xã, đặc biệt là kêu gọi những người con xa quê của đất Quảng Yên trên mọi miền của Tổ quốc cũng như ở nước ngoài về chung tay góp sức, góp công, góp tiền để tổ chức lễ hội”. Bởi vậy, toàn bộ công đức của tổ chức cá nhân đều được huy động để tổ chức cho lễ hội năm nay.

Theo đó, đây sẽ là cơ hội rất lớn đối với thị xã Quảng Yên để thu hút du lịch, đặc biệt khi vừa qua Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử khu di tích Bạch Đằng. Trên tinh thần đó, trong thời gian tới, thị xã Quảng yên sẽ phối hợp với các cơ quan đơn vị trong vùng khoanh vùng, quy hoạch, cắm mốc, bảo vệ các di tích, sau đó triển khai các dự án thành phần. Khu di tích Bạch Đằng có 10 cụm điểm di tích, nằm rải rác ở 3 xã, phường khác nhau và 1 cụm di tích nữa nằm trên địa bàn huyện Uông Bí. Mỗi di tích đều có ban quản lý riêng của xã nhận trách nhiệm bảo vệ. Và tiến tới, địa phương sẽ đề nghị tỉnh thành lập một ban quản lý riêng cho khu di tích Bạch Đằng, trong đó đặc biệt quan trọng ưu tiên là di tích gốc, di tích minh chứng cho chiến thắng Bạch Đằng như: Di tích bãi cọc Đồng Má Ngựa được phát hiện năm 2005, Bãi cọc Yên Giang, Bãi cọc Đồng Vạn Muối. Đây là những di tích gốc minh chứng cho sự kiện chiến thắng Bạch Đằng lịch sử của quân dân nhà Trần năm 1288 đánh tan quân xâm lược đế quốc Nguyên - Mông, tiêu diệt 600 chiến thuyền, trên 4 vạn quân địch và bắt sống toàn bộ các tướng lĩnh.

Trong thời gian tới, Chính quyền địa phương cũng phối hợp với Sở VH-TT&DL của tỉnh để tổ chức các tuyến tour du lịch,  nối các quần thể di tích với nhau như khu lăng mộ vua Trần – Đông Triều, khu danh thắng Yên Tử, khu di tích Bạch Đằng, Vịnh Hạ Long và khu Vân Đồn để tạo thành một không gian du lịch văn hóa tâm linh.

Với những nghi thức, tín ngưỡng và giá trị nhân văn sâu sắc đặc trưng của vùng đất Quảng Yên trong Lễ hội Bạch Đằng, hy vọng trong thời gian tới, người dân Việt Nam sẽ có thêm một địa chỉ văn hóa tâm linh để thể hiện lòng tri ân với tổ tiên, những người đã có công dựng nước và giữ nước.         

Bài và ảnh: Dạ Miêu

Bạn quan tâm
Loading...
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Bạch Đằng giang

Gửi bài viết cho tòa soạn qua email: bandientuskds@gmail.com

ĐỌC NHIỀU NHẤT