Đường dây tiếp nhận những thông tin bất cập trong ngành Y
  • 0973 306 306
  • duongdaynongyte@gmail.com
Tổng biên tập: Thầy thuốc ưu tú BS.Trần Sĩ Tuấn

07/05/2011 07:30

Ngộ độc thực phẩm

Tình trạng ngộ độc thực phẩm nói chung và tiêu chảy cấp nói riêng ngày càng gia tăng, nhất là khi mùa hè đến. Thực phẩm bị nhiễm khuẩn chính là nguyên nhân gây nên những cơn đau bụng, tiêu chảy và ói mửa mà ta vẫn gọi là bị ngộ độc thức ăn. Nên biết rằng ở nhiệt độ bình thường trong phòng ở, cứ 20 phút thì số lượng vi khuẩn trong thức ăn lại nhân lên gấp đôi. Và trẻ con dễ nhiễm khuẩn hơn người lớn.

Thực phẩm là gì?

Bù nước và điện giải là vấn đề quan trọng nhất, đặc biệt ở trẻ em, nếu không rất dễ gây rối loạn nước và điện giải, sẽ nguy hiểm đến tính mạng.
Thực phẩm là những đồ ăn, thức uống của con người ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến bao gồm cả đồ uống, nhai, ngậm và các chất được sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm.

Theo định nghĩa này, thực phẩm bao gồm các loại sau:

- Sữa và các sản phẩm từ sữa.   

- Trứng và các sản phẩm từ trứng.          

- Thịt và các sản phẩm từ thịt.      

- Cá, loài nhuyễn thể, bò sát, loài tôm cua và các sản phẩm.

 - Dầu, mỡ và các sản phẩm từ dầu, mỡ.

- Ngũ cốc và các sản phẩm từ ngũ cốc.  

- Hạt đậu, các loại hạt, nhân của hạt và các sản phẩm.  

- Rau và các sản phẩm từ rau.     

- Quả và các sản phẩm từ quả.

- Đường, các sản phẩm đường, các sản phẩm sôcôla và bánh kẹo.     

- Đồ uống (không phải sữa).         

- Các thực phẩm khác, cháo, súp, canh, nước sốt, nước mắm, tương và các sản phẩm. Các sản phẩm dùng cho mục đích dinh dưỡng đặc biệt.

Nguyên nhân gây nhiễm khuẩn thực phẩm?

Nguyên nhân do kém vệ sinh, thiếu nước sạch, ăn ở đông đúc chật chội, thiếu giáo dục và y tế. Hầu hết các trường hợp nhiễm khuẩn thức ăn lây truyền qua đường phân – tay – miệng, qua nước và thức ăn nhiễm bẩn. Có nhiều loại vi khuẩn gây nên tình trạng này, tùy theo cơ chế gây bệnh khác nhau mà có các nhóm: nhóm gây tiêu chảy bằng độc tố có tụ cầu vàng, E.coli, phẩy khuẩn tả, E.coli 0157 – H7…; nhóm gây tiêu chảy bằng cách kết dính vào niêm mạc ruột có giun, sán, E.coli, cyclospora…; nhóm gây tiêu chảy bằng cách xâm nhập niêm mạc như amíp, salmonela, rotavirus, shigela… và nhóm bệnh nhiễm trùng hệ thống gây tiêu chảy cấp như viêm gan virus, sởi…

 Thức ăn không được bảo quản tốt dễ dẫn tới ngộ độc thực phẩm.

Thế nào được coi là ngộ độc thực phẩm?

Ngộ độc thực phẩm là các hội chứng lâm sàng xuất hiện do: thực phẩm bị nhiễm các vi sinh vật hoặc các sản phẩm của vi sinh vật (thường gặp nhất), thực phẩm bị nhiễm các hoá chất độc, hoặc  ăn phải các thực vật hoặc động vật có độc tố.

Việc đánh giá một trường hợp nghi ngờ NĐTP không chỉ dựa vào các triệu chứng khi bệnh nhân đến viện mà còn cần quan tâm đến bệnh sử, tính chất thực phẩm, thời gian xuất hiện các triệu chứng tính từ thời điểm ăn uống, hoàn cảnh, mùa và các triệu chứng xuất hiện ở những người khác cùng ăn uống loại thực phẩm nghi ngờ. Các triệu chứng cụ thể của NĐTP sẽ phụ thuộc vào từng nguyên nhân.

Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây nên ngộ độc thực phẩm, ngộ độc có thể xảy ra đơn lẻ hoặc ngộ độc tập thể, và phần lớn trong các vụ việc đó rất khó xác định nguyên nhân, mà chủ yếu là do ý thức chủ quan của người bị bệnh. Trong phạm vi bài viết này chúng tôi chủ yếu đề cập tới các nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm thường gặp nhất.

Tiêu chảy cấp do phẩy khuẩn

Là bệnh nhiễm khuẩn, do các vi khuẩn dạng campylobacter gây ra. Đây cũng là nguyên nhân gây tiêu chảy quan trọng nhất trên toàn thế giới và ở mọi lứa tuổi.

Ổ chứa vi khuẩn là động vật, thường là ở gia súc và gia cầm như chó con, mèo con, chim, lợn, các động vật gặm nhấm… đều có thể là nguồn lây bệnh cho người. Nguyên nhân các vụ dịch xảy ra phần lớn liên quan đến thức ăn và nhất là thịt gia cầm không được nấu chín, sữa không được tiệt khuẩn và nước chưa được lọc sạch.

Ngộ độc do salmonela

Đây là nguyên nhân hay gặp nhất trong các nguyên nhân gây ra ngộ độc thức ăn, bệnh gặp khắp nơi trên thế giới. Salmonela là loại trực khuẩn gram âm, thường có trong thịt, sữa, trứng; trong các thực phẩm này chúng nhân lên mà không làm thay đổi màu sắc, mùi vị. Mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh. Khi nhiễm vi khuẩn, sau 12 – 36 giờ sẽ xuất hiện các biểu hiện đau bụng dữ dội vùng thượng vị và quanh rốn, đôi khi đau lan tỏa khắp bụng; buồn nôn và nôn nhiều lần, tiêu chảy nhiều lần trong ngày, phân thối, nhiều nước, không mót rặn, trong phân có thể có lẫn thức ăn chưa tiêu; kèm theo có sốt cao 38 - 40oC, có rét run, nhức đầu mệt mỏi, khát nước, môi khô, mắt trũng… không điều trị kịp thời có thể dẫn đến thiểu niệu, vô niệu và tử vong do rối loạn nước và điện giải. Điều trị chủ yếu bổ sung nước và điện giải, hạ sốt, an thần và cân nhắc khi sử dụng kháng sinh.

Ngộ độc do độc tố của tụ cầu

Bệnh cảnh này là do ăn phải thức ăn đã nhiễm phải ngoại độc tố của tụ cầu vàng. Sau khi nhiễm từ 30phút - 6giờ, bệnh nhân đột ngột xuất hiện đau bụng dữ dội vùng thượng vị nhiều hơn vùng rốn, đau quặn từng cơn; buồn nôn và nôn, đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân nhiều nước. Thường không có sốt hoặc sốt nhẹ, nhức đầu, mệt mỏi, có thể rối loạn nước và điện giải dẫn đến trụy tim mạch. Thường chỉ gây tử vong ở trẻ nhỏ hoặc người già suy kiệt. Điều trị chủ yếu là bổ sung nước và điện giải, trợ tim mạch.

Bệnh do Rotavirus

Đây là virus thuộc họ Reoviridae lây theo đường tiêu hóa qua thức ăn, nước uống nhiễm virus. Virus này chủ yếu gây bệnh cho trẻ em dưới 2 tuổi. Bệnh thường xuất hiện sau 24 - 48 giờ, khởi phát đột ngột với các triệu chứng sốt cao hoặc không sốt, nôn nhiều, tiêu chảy nhiều lần trong ngày, phân nhiều nước, đôi khi dẫn đến rối loạn nước và điện giải rất nhanh. Chẩn đoán có thể dựa vào các xét nghiệm phát hiện virus hoặc phát hiện kháng thể kháng virus. Điều trị chủ yếu là điều chỉnh cân bằng nước và điện giải.

Bệnh do phẩy khuẩn tả

Bệnh lây nhiễm theo đường tiêu hóa, do ăn phải thức ăn, nước uống… bị nhiễm mầm bệnh trong quá trình nuôi trồng, chế biến, bảo quản…hoặc do ruồi nhặng, chuột rán… làm lây lan mầm bệnh. Đặc biệt nguồn nước bị ô nhiễm là phương tiện lây truyền hết sức nguy hiểm. Bệnh thường xảy ra vào mùa hè, đặc biệt những vùng sau lũ lụt; không cung cấp đủ nước sạch, điều kiện vệ sinh môi trường không tốt. Nếu không điều trị kịp thời bệnh nhân sẽ tử vong vì shock không hồi phục.

Điều trị và dự phòng

Nguyên nhân NĐTP rất đa dạng, bệnh cảnh ngộ độc rất khác nhau do đó việc xử trí ban đầu cũng khác nhau tuỳ theo nguyên nhân, theo triệu chứng và biến chứng bệnh nhân có.

Bù nước và điện giải là vấn đề quan trọng nhất, đặc biệt ở trẻ em, nếu không rất dễ gây rối loạn nước và điện giải, sẽ nguy hiểm đến tính mạng. Ngay tại nhà, cần bù nước cho người bệnh bằng dung dịch oresol hoặc viên hydrite. Cần chú ý pha dung dịch bù nước phải theo đúng hướng dẫn sử dụng, không được chia nhỏ gói oresol hoặc viên hydrit để pha làm nhiều lần. Dung dịch bù nước đã pha nếu quá 12 giờ không uống hết phải bỏ đi. Ngoài ra, tùy thuộc vào nguyên nhân gây tiêu chảy mà có thể sử dụng kháng sinh, thuốc làm chậm nhu động ruột hoặc men tiêu hóa. Tuy nhiên chỉ có bác sỹ mới có quyền chỉ định cho người bệnh dùng thuốc gì. Không nên tự ý sử dụng thuốc tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.

Để dự phòng cần hết sức quan tâm đến việc tuyên truyền giáo dục cho mọi người dân có ý thức trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường, giữ gìn vệ sinh và bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo quản tốt thức ăn, nước uống trước, trong và sau khi chế biến, đặc biệt là ở những bếp ăn tập thể, các quán ăn vỉa hè phục vụ đông người; ăn chín, uống sôi; tạo lập thói quen rửa tay trước khi ăn, rửa tay sau khi đi vệ sinh; quản lý tốt chất thải sinh hoạt ra môi trường, đặc biệt quản lý tốt chất thải của con người, nhất là của những bệnh nhân tiêu chảy cấp.

ThS.Nguyễn Vân Anh

VOTE:

Bình luận của bạn

Sức khỏe & Đời sống online rất mong nhận được bình luận của các bạn xung quanh vấn đề này. Xin hãy GỬI BÌNH LUẬN ý kiến của mình phía dưới bài viết, điền thông tin theo cách hệ thống hướng dẫn rồi nhấn GỬI BÌNH LUẬN. Mọi ý kiến của các bạn đều được Sức khỏe & Đời sống online đón đợi và quan tâm. Cám ơn các bạn!