Vì dân tộc thông thái, con người thông thái!

Ngày 30/4/1975: Mốc son lịch sử sáng ngời! Đất nước độc lập, thống nhất chuyển mình, tiếp tục phát huy dân chủ và sức mạnh “đại đoàn kết toàn dân”,

Ngày 30/4/1975: Mốc son lịch sử sáng ngời! Đất nước độc lập, thống nhất chuyển mình, tiếp tục phát huy dân chủ và sức mạnh “đại đoàn kết toàn dân”, phấn đấu cho “dân tộc thông thái”, “độc lập, tự do, hạnh phúc”, “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”.

Cách mạng khoa học công nghệ đang tiến rất nhanh. Thế giới chuyển sang lấy tri thức làm nguồn lực phát triển chủ yếu. Cơ may cạnh tranh và phát triển bền vững của quốc gia cơ bản dựa vào sự giàu có về trí tuệ của toàn dân tộc. “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Không can tâm chìm đắm trong dốt nát! Phải trở thành “dân tộc thông thái”! Phải quyết chí lấy tự học, tự tìm và tự tạo ra tri thức, làm giàu trí não và nhân cách của ta mà thắng nghèo nàn lạc hậu!

“Dân tộc thông thái” trong tư tưởng Hồ Chí Minh là sự thống nhất biện chứng giữa “dân tộc” và “tri thức khoa học”, giữa “dân tộc” và “chủ nghĩa xã hội”, vì chính chủ nghĩa xã hội là hiện thân của khoa học, là sự thống nhất giữa cách mạng khoa học và cách mạng xã hội.

 Dinh Độc Lập trưa ngày 30/4/1975.

Vì thế, để đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, phải thực hiện tri thức hóa Đảng, tri thức hóa dân tộc, tri thức hóa giai cấp công nhân và nhân dân lao động, tri thức hóa kinh tế và xã hội, xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa, dân ta thành những con người thông thái, độc lập, tự do, hạnh phúc, “độc lập, tự chủ, năng động, sáng tạo”(1) .

Tuy nhiên, nhìn lại chặng đường 35 năm qua, điều thật đáng cho ta suy ngẫm là với những điều kiện thiên thời, địa lợi, nhân hòa ngang ngửa với ta, nhưng các nước quanh ta đã có những bước phát triển nhanh, mạnh hơn ta: Trong cùng một thời gian, ta vươn tới phổ cập tiểu học thì Hàn Quốc nhảy vọt đến đại học phổ cập, Thái Lan, Singapore, Philippies đã vươn tới đại học đại chúng. Đội ngũ giáo sư - tiến sĩ của ta hơn người về số lượng nhưng lại kém về hiệu quả, chất lượng nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ.

Hơn bao giờ hết, sự giàu mạnh của đất nước phụ thuộc vào hàm lượng chất xám trong các nhân tố phát triển kinh tế - xã hội. Mô hình của chủ nghĩa xã hội đang đòi hỏi phải có nhiều tài năng lý luận và thực hành sáng tạo trên mọi lĩnh vực của đời sống. Tuy nhiên, ta quen sao chép nhiều, tầm chương trích cú quá nặng trong một thời gian dài. Có trí thức mà không sử dụng linh hoạt, sáng tạo, chỉ có trích dẫn nguyên xi, bắt chước máy móc, rập khuôn, nói theo, làm theo, thì đó là tri thức chết, tư duy xơ cứng, khuôn sáo, giáo điều, bóp chẹt mọi tài năng sáng tạo - nguyên nhân cơ bản làm cho ta tụt hậu.

Điều thật đáng suy ngẫm hơn nữa là tư duy xơ cứng lại bắt nguồn từ hệ thống nhà trường - một nhà trường khoa cử, khép kín, với các phương pháp dạy học truyền đạt - tiếp thu một chiều, thầy giảng - trò ghi nhớ, nói theo, làm theo cùng với hệ thống đánh giá thi cử nặng nề, lạc hậu, đào tạo ra những con người nặng về thừa hành, phục tùng, rập khuôn, ngược hẳn với mục tiêu “con người thông thái, độc lập, tự do, hạnh phúc”, “độc lập, tự chủ, năng động, sáng tạo”.

 Ngay từ tiểu học, cần khuyến khích trẻ có suy nghĩ sáng tạo.

Con người thông thái biết và dám độc lập suy nghĩ, tự do sáng tạo, sống hạnh phúc, văn minh; biết cách tự chăm sóc và rèn luyện nâng cao sức khỏe, biết cách tự học hành sáng tạo suốt đời; dám nghĩ, dám làm, dám sáng tạo, dám nhận trách nhiệm; biết và dám tự mình đi tìm lấy chân lý, sống và làm việc theo chân lý.

Ngay từ bậc tiểu học, cần hướng dẫn và khuyến khích trẻ em độc lập suy nghĩ, tự do sáng tạo, tự mình tìm lấy kiến thức, tự mình khám phá ra chân lý: Sách giáo khoa không áp đặt kiến thức sẵn có cho học sinh học thuộc, tiếp thu một chiều mà cung cấp một hệ thống tình huống - vấn đề cho trẻ suy nghĩ, tự mình tìm ra cách giải, cách xử lý, không bằng lòng với một cách giải duy nhất mà suy đi nghĩ lại, tìm ra càng nhiều càch giải càng tốt, tất cả các cách có thể có, tự mình tìm lấy kiến thức, chân lý.

“Phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng. Đọc tài liệu thì phải đào sâu, hiểu kỹ, không tin một cách mù quáng từng câu một trong sách. Có vấn đề chưa thông suốt thì mạnh dạn đề ra và thảo luận cho vỡ lẽ. Đối với bất cứ vấn đề gì, đều phải đặt câu hỏi: “Vì sao?”, đều phải suy nghĩ kỹ càng xem nó có hợp với thực tế không, có thật là đúng lý không? Tuyệt đối không nên nhắm mắt tuân theo sách vở một cách xuôi chiều”.(2)

“Chế độ ta là chế độ dân chủ. Tư tưởng phải được tự do, tự do là thế nào? Đối với mọi vấn đề, mọi người tự do bày tỏ ý kiến của mình, góp phần tìm ra chân lý. Đó là một quyền lợi mà cũng là một nghĩa vụ của mọi người. Khi mọi người đã phát biểu ý kiến, đã tìm thấy chân lý, lúc đó, quyền tự do tư tưởng hóa ra quyền tự do phục tùng chân lý. Chân lý là cái gì có lợi cho Tổ quốc, cho nhân dân. Cái gì trái với lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân, tức là không phải chân lý. Ra sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, tức là phục tùng chân lý”.(3)

Một dân tộc thông thái nhất định có bước chuyển lịch sử đưa nước ta thành một nước công nghiệp hóa hiện đại theo định hướng xã hội chủ nghĩa.           

1. Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Thư gửi Đại học Khuyến học Việt Nam, 2005-2010
2, 3. Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục. NXB Giáo dục.
Vũ Oanh (Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị,
Chủ tịch Hội giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam)
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Vì dân tộc thông thái, con người thông thái!

Click vào đây để gửi ngay bài viết về cho toà soạn.

ĐỌC NHIỀU NHẤT