Thuốc dùng ngoài da

Thuốc dùng ngoài da là dạng thuốc có thể chất mềm, dùng để bôi lên da hay niêm mạc để bảo vệ da, chữa bệnh ngoài da hoặc đưa thuốc thấm qua da để có tác dụng điều trị tại chỗ và/hoặc toàn thân.

Thuốc dùng ngoài da là dạngthuốc có thể chất mềm, dùng để bôi lên da hay niêm mạc để bảo vệ da, chữa bệnhngoài da hoặc đưa thuốc thấm qua da để có tác dụng điều trị tại chỗ và/hoặctoàn thân.

Thuốc dùng ngoài da cũng có rấtnhiều dạng khác nhau: dạng mỡ, kem, thuốc băng dán, thuốc lỏng dạng dung dịch,hỗn dịch hay nhũ tương, dạng thuốc bột (ví dụ bột bỏng)... Hiện nay phổ biếnnhất là các dạng thuốc mỡ dùng ngoài da hoặc kem bôi da được đựng trong cáctuýp hoặc ống như kem đánh răng bằng chất dẻo hoặc kim loại dễ bóp.

Không dùng cùng lúc nhiềuloại thuốc bôi ngoài da

Các dạng thuốc dùng ngoài da

Thuốc mỡ mềm: thuốc có thể chấtmềm gần giống mỡ lợn hoặc vaselin. Hoạt chất được phân bố trong tá dược là cácchất dầu, mỡ hoặc sáp.

Bột nhão (paste): dạng thuốc mỡtrong đó các dược chất rắn không tan ở dạng bột chiếm tỉ lệ lớn (khoảng 40%).

Sáp: thuốc mỡ có thể chất dẻodo có một tỉ lệ lớn sáp, parafin hoặc alcol béo cao (ví dụ như cao sao vàng,bạch hổ hoạt lạc cao...).

Kem (cream): dạng thuốc cóthể chất mịn màng có chứa một lượng lớn các tá dược lỏng có cấu trúc nhũ tương.

Gel: dạng thuốc chính chứamột lượng lớn các chất keo thân nước trương nở và tạo gel khi điều chế.

Khi điều chế các dạng thuốcbôi ngoài da nói trên, nhà sản xuất tùy theo tính chất dược lý của hoạt chất màchọn các loại tá dược khác nhau để sao cho thuốc có tác dụng làm dịu da, bámtốt trên da nhưng dễ rửa sạch khi bôi xong. Đối với một số thuốc bôi với mụcđích không điều trị bên ngoài da mà muốn cho thuốc tác dụng vào bên trong vùngđược bôi thì chất tá dược phải chọn loại sao cho dược chất thấm sâu vào trong.

Đối với các thuốc dùng vớimục đích điều trị ngoài da cần chọn loại thuốc mỡ hoặc kem bôi có tác dụng bảovệ da, sát trùng, chống nấm ngoài da. Những thuốc này đã được nghiên cứu sản xuấtbằng các loại tá dược sao cho thuốc không có khả năng thấm sâu vào bên trong da,đồng thời lại có tác dụng bịt kín trên da ngăn cản dược chất thẩm thấu vàotrong. Bản thân da lành lặn vốn không phải là cơ quan hấp thu thuốc mà ngượclại nó là hàng rào của cơ thể chống lại sự xâm nhập ngoại mô vào cơ thể.

Một số thuốc mỡ dùng ngoài danhưng với mục đích cho dược chất thấm qua da và đi vào máu gây tác dụng tại chỗhay toàn thân (ví dụ như các loại kem giảm đau) lại phải chú ý khi sử dụng nênbôi thuốc ở chỗ nào trên cơ thể. Nếu là những chỗ da mỏng như nách, bẹn, tháidương... dược chất dễ thấm vào hơn những chỗ da dày.

Một số dạng thuốc mỡ dùng ngoàiphổ biến

Các loại cao xoa có mentol vàmột số loại tinh dầu khác: đây là dạng thuốc truyền thống rất thông dụng đượcmọi người dùng nhiều để giải cảm (cạo gió), chống rét, làm nóng bụng, chữa cácchứng đau cơ kinh niên... Chú ý không dùng thuốc này ở trẻ em nhỏ tuổi, nhất làtrẻ sơ sinh vì da trẻ mỏng nên thuốc có thể gây bỏng rát. Một số loại kem bôi cómetyl salicylat phối hợp với các loại tinh dầu có tác dụng giảm đau tận gốc,hiệu quả nhanh được dùng trong tập luyện thể thao khi bị sang chấn. Thoa kemlên chỗ đau xong cần xoa bóp kỹ để tăng tác dụng.

Trong các chứng đau khớp cũngthường dùng thuốc này để kháng viêm, giảm cơn đau rất tốt.

- Các loại thuốc mỡ trị bệnhngoài da như thuốc DEP trị ghẻ, ASA trị nấm, BSI trị hắc lào, ketoconazol trị nấm,vảy nến... khi bôi lên vùng da bị bệnh cần làm sạch để tăng tiếp xúc giữa thuốcvà da.

- Thuốc mỡ có povidon iodin10%: đây là thuốc sát trùng có iod dùng để ngăn cản sự phát triển của vi khuẩn ởcác vết thươngnhỏ, nông hoặc các vết bỏng, điều trị hỗ trợ một số bệnh ngoài dado vi trùng hoặc nấm. Ngoài ra còn dùng để sát trùng trước khi phẫu thuật. Khisử dụng các thuốc sát trùng ngoài ra có iod nói chung cần thận trọng đối vớinhững vùng da mỏng, nhất là đối với trẻ em. Tránh tình trạng dùng quá nhiều lầnở một vùng da mỏng có thể gây kích ứng da hoặc tăng iodin quá mức ảnh hưởng đếnchức năng tuyến giáp.

- Kem bôi hoặc gel có chứachất kháng viêm corticoid (ví dụ: flucina), chất kháng sinh (chlorocid), chấtnội tiết tố (oestrogel) hoặc chất kháng virút (zovirax) có thể ở dạng đơn chất hoặcphối hợp nhiều thành phần. Trên thị trường có rất nhiều biệt dược loại này. Đâylà các thuốc dùng ngoài để điều trị các bệnh ngoài da tại chỗ hoặc có tác dụngtoàn thân. Tuy là thuốc dùng ngoài nhưng nếu lạm dụng hoặc dùng không đúng cáchvẫn có thể bị các phản ứng có hại của các hoạt chất trong thuốc như là dùngđường uống hoặc tiêm. Vì vậy, đều phải sử dụng thận trọng theo hướng dẫn của thầythuốc. Một số hoạt chất kể trên là loại thuốc chống chỉ định dùng cho trẻ em.

- Hiện nay có một số dạngthuốc dùng ngoài da được bào chế thành miếng dán ngoài da có tác dụng kéo dài.Một số thuốc là dạng bào chế kỹ thuật cao mà phần lớn là thuốc nhập ngoại. Đã cócác dạng thuốc là hệ điều trị qua da TTS (transdermal therapeutic systems) vídụ như TTS chứa nitroglycerin dùng cho bệnh tim mạch. TTS được dán ở những vùngda mỏng theo kiểu như băng dính và giải phóng dược chất từ từ trong khoảng 5 -10 ngày tùy từng biệt dược. Trên thị trường cũng có dạng thuốc giảm đau miếngdán như salonpas được mọi người hay sử dụng vì tiện lợi.

Một số lưu ý

Khi sử dụng các loại thuốcbôi ngoài da cần chú ý một số điểm sau:

Xem xét kỹ hạn sử dụng. Mỗikhi bôi thuốc xong cần đậy nắp kỹ và để tuýp thuốc bảo quản ở nơi khô, mát.

Để thuốc xa tầm tay của trẻ.

Không bôi thuốc lên các vùngda nhạy cảm nếu không phải do yêu cầu điều trị để tránh kích ứng da. Tuyệt đốikhông nên bôi thuốc lên da xong rồi lại băng kín lại bằng khăn hoặc quấn tã lótquá chặt.

Không trộn thêm vào thuốc cácloại thuốc bột khác để tránh các tương kỵ hoá học làm giảm hoạt tính của thuốc.

Không bôi cùng lúc nhiều loạithuốc mỡ lên vùng da được điều trị. Tuy là thuốc dùng ngoài nhưng cũng phảithận trọng khi sử dụng và tuân theo hướng dẫn của thầy thuốc. Đối với dạng thuốcdùng ngoài da, đa số không có dạng bào chế riêng dành cho trẻ em. Vì vậy, cầnthận trọng khi chọn thuốc sao cho mục tiêu an toàn cho trẻ phải đặt lên hàng đầu.Khi chọn thuốc dùng ngoài da cho trẻ em cần lưu ý thêm một điều là da của trẻmỏng và nhạy cảm hơn da của người lớn, chưa bị sừng hóa nhiều nên dược chấtcũng dễ đi qua hơn. Do đó, phải lựa chọn loại thuốc phù hợp với lứa tuổi củatrẻ. Đối với những thuốc kích ứng da hoặc dễ gây bỏng rát, tuyệt đối không nêndùng cho trẻ em. Những thuốc dùng ngoài da có chứa các hoạt chất chống chỉ địnhcho trẻ em cũng không được dùng, vì tuy là thuốc dùng ngoài song vẫn có khảnăng gây ra những phản ứng có hại rất nguy hiểm đối với trẻ em.

ThS. LÊ QUỐC THỊNH


Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Thuốc dùng ngoài da

    Click vào đây để gửi ngay bài viết về cho toà soạn.

    ĐỌC NHIỀU NHẤT