Rau ngổ - quà tặng của thiên nhiên cho

Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, rau ngổ tốt tươi, phát triển mạnh dưới các triền cát thấp ẩm, bên khe nước chảy hoặc men theo đầm hồ nhỏ. Đã có nhà văn cho rằng: rau ngổ là “quà tặng thiên nhiên” ưu đãi cho vùng cát nóng ở miền Trung Việt Nam.

Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông,rau ngổ tốt tươi, phát triển mạnh dưới các triền cát thấp ẩm, bên khe nước chảyhoặc men theo đầm hồ nhỏ. Đã có nhà văn cho rằng: rau ngổ là “quà tặng thiênnhiên” ưu đãi cho vùng cát nóng ở miền Trung Việt Nam.

Rau ngổ, còn gọi là rau om,ngò om, ngổ hương, ngổ thơm, ngổ điếc, thạch long vĩ, tên khoa học làLimmophila chinensis thuộc họ Scrophulariaceae.

Rau ngổ - quà tặng của thiên nhiên cho 1
Rau ngổ

Mô tả

Rau ngổ là cây thân thảo cóchiều cao khoảng 20cm, thân xốp có nhiều lông. Lá nhẵn, mọc đối, không cuống,hơi ôm thân. Rau ngổ có hai loại: ngổ 2 lá (mọc đối) và ngổ 3 lá (mọc vòng),dùng loại nào cũng được. Thân và lá có mùi rất thơm, giới “sành ăn” cho rằngrau om có vị giữa quế và cumin, đồng thời thoảng nhẹ thêm mùi chanh vì vậy đượctrồng (hoặc mọc hoang) làm rau gia vị.

Bộ phận dùng:toàn thân cây,người ta thường hái lá non rau ngổ ăn sống, ăn với phở hoặc nấu canh chua. Đểlàm thuốc, người ta thường thu hái về rửa sạch, thái ngắn để dùng tươi hoặcphơi khô để dành.

Trong rau ngổ có 92% nước,2,1% protid, 1,2% glucid, 2,1% cenluloza, 0,8% tro, 0,29% vitamin B, 2,11%vitamin C, 2,11% caroten, có chứa nhiều tinh dầu (0,1%), chủ yếu là limonene,aldehyd perilla, monoterpenoid cetone, và cis-4-caranone, ngoài ra còn có cácnhóm hợp chất coumarine và flavonoid có tác dụng kháng viêm và kháng khuẩn.

Theo Đông y, rau ngổ có vịcay, thơm, hơi chát, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, chỉ khái, giải độc,tiêu thũng, trừ viêm, chống sưng, giảm đau, sát trùng đường ruột, làm thuốc lợitiểu, trị sỏi thận, sốt nóng, chống lão hóa, ngừa ung thư... trị thủy thũng,viêm kết mạc, phong chẩn, thủy đậu, trị những cơn đau thắt bụng.

Tại Trung Quốc, ngò om đượcdùng để trị chấn thương khi té ngã và trị thủy thũng, sưng kết mạc, mụn ngoàida, rắn cắn và cam tích nơi trẻ em. Ngò om cũng được dùng trị các rối loạn, đaukhi có kinh nguyệt, giúp sinh sữa cho sản phụ.

Ở Malaysia: lá rau om được dùng làmthuốc đắp trị đau nhức chân. Rễ và lá, sắc chung để trị nóng sốt, thông đờm khiho.

Ở Ấn Độ: toàn cây giúp sinhsữa, sát trùng; nước cốt trị nóng sốt, cho sản phụ uống khi sữa bị chua. Lá giãnhỏ đắp vết thương.

Dược lý hiện đại cho thấy:

Hoạt tính chống sưng: nghiêncứu tại đại học Mahidol (Thái Lan) cho thấy ngò om có tác dụng chống sưng đau.

Hoạt tính chống oxy hóa:nghiên cứu phối hợp giữa hai đại học Mahidol University, Bangkok (Thái Lan) vàĐại học Y dược Toyama (Nhật) ghi nhận nước chiết ngò om bằng methanol và cáctinh dầu của L. aromatica có khả năng thu các gốc tự do, các gốc NO và chốngđược phản ứng per-oxy hóa lipid. Hoạt tính chống oxy hóa của nước chiết bằngmethanol mạnh hơn các tinh dầu.

Hoạt tính kháng khuẩn:flavonoid trong ngò om có những hoạt tính diệt khuẩn khi thử trên các vi khuẩnBacillus subtilis, Staphylococcus aureus, E. coli, Salmonella typhimurium chothấy ngò om sát trùng đường ruột và đường tiểu rất tốt.

Hoạt tính diệt tế bào ungthư: nevadensin có hoạt tính diệt tế bào khi thử trên các tế bào ung thư Dalton lymphoma, và ungthư Ehrlich nơi chuột (Swiss albino). Hoạt tính diệt tế bào lên đến 100% ở nồngđộ 75mcg/ml (International Journal of Pharmacology số 29-1991).

Một số kinh nghiệm trị bệnhbằng rau ngổ

Trị sỏi thận: rau ngổ có tácdụng lợi tiểu, giảm co thắt cơ trơn, giãn mạch máu, tăng lọc ở cầu thận; do đólàm tăng lượng nước tiểu, tạo điều kiện cho sỏi thận bị tống ra ngoài.

Cách dùng: lấy rau ngổ 50g,để tươi, rửa sạch, giã nát, vắt lấy nước, pha thêm ít muối, uống làm một lần,ngày hai lần. Dùng 5 - 7 ngày. Dùng riêng hoặc phối hợp với râu ngô, mã đề, cốixay. Kiên trì thực hiện bài thuốc này có kết quả khá tốt.

Hoặc dùng rau ngổ giã nhỏ,lấy nước pha ít hạt muối, uống ngày 2 lần vào sáng và chiều (uống liền trong 7ngày).

Hoặc dùng 50 - 100g rau ngổtươi xay làm sinh tố uống mỗi ngày (uống trong 15 - 30 ngày) hoặc nấu với 2chén nước, sôi 20 phút để uống.

Trị sỏi mật, sỏi thận(sỏibùn, đá): 100g rau ngổ tươi giã nhuyễn, vắt lấy nước cốt, thêm 1 muỗng canh mậtong uống vào buổi sáng lúc đói, liên tục 10 - 15 ngày.

Trị đái dầm: rau ngổ 20g, mùitàu 20g, cỏ mần trầu 20g, cỏ sữa lá nhỏ 10g. Tất cả thái nhỏ, phơi khô, sắc với400ml nước còn 100ml, uống sau bữa ăn chiều. Dùng 3 - 4 lần.

Trị đái ra máu: rau ngổ 10g,cỏ tháp bút 10g, rễ cỏ tranh 10g, thái nhỏ, phơi khô, tẩm rượu, sao vàng rồisắc uống làm hai lần trong ngày.

Trị ban đỏ: rau ngổ 20g, dâyvác tía 20g, măng sậy 10g, đọt tre mỡ 10g, rửa sạch, thái nhỏ, sắc uống trongngày.

Trị cảm ho: dùng khoảng 20gcây tươi, sắc uống.

Trị ho lâu ngày do viêm phếquản mãn tính, ngủ hay mơ: 50g rau ngổ (om) rửa sạch, giã nhuyễn vắt lấy nướccốt + 3 - 5 hột muối hột uống lúc sáng mới tỉnh dậy chưa đánh răng súc miệng,liên tục 10 - 15 ngày

Trị ho, sổ mũi: 15 - 30g raungổ tươi, rửa sạch, sắc kỹ lấy nước uống hằng ngày.

Trị sổ mũi, rắn cắn: rau ngổ20g, xuyên tâm liên 15g, giã nát, thêm ít rượu, vắt lấy nước uống, bã đắp.

Trị tiểu tiện không thông,tiểu rắt, viêm đường tiết niệu, đau tức vùng bụng dưới (bàng quang), vôi hóatiền liệt tuyến, phì đại tiền liệt tuyến, đau quặn thận do sỏi thận: dùng toàncây non của rau ngổ khoảng 40 - 60g, rồi giã nhỏ hoặc bỏ vào máy xay sinh tố,chế thêm một ly nước sôi để nguội, vắt lấy nước và cho thêm ít hạt muối đểuống.

Trị viêm tấy đau nhức: 1 nắmrau ngổ tươi rửa sạch, giã nát, đắp vào nơi thương tổn rất công hiệu.

Trị đầy hơi, tức bụng, ănkhông tiêu: lấy rau ngổ tươi rửa sạch, mộc hương nam (mua ở các hiệu thuốcnam). Sắc 2 thứ trên với 1.000ml nước còn 250ml thì chia làm 2 lần, uống hếttrong ngày.

Trị vết thương ngoài da gâymủ: giã nát vài ba cây rau tươi, đắp lên vết thương.

Trị rắn cắn: 15 - 20g rau ngổtươi, 25g kiến cò, giã nát 2 vị trên, thêm 20 - 30ml rượu trắng, chắt lấy nướcuống, còn bã đắp vào vết cắn. Hoặc lấy 20 - 40g rau ngổ khô, sao vàng, sắc lấynước uống 4 - 5 lần liền.

Trị herpes: rau ngổ tươi giãnát, chắt lấy nước cốt bôi lên tổn thương herpes mảng tròn (hoặc bệnh ngoàida); kết hợp nấu nước rau ngổ để rửa hằng ngày.

Trị ung thư dạ dày, ung thưtiền liệt tuyến: 100g rau ngổ rửa sạch, giã nhuyễn vắt lấy nước cốt, 50g lá noncây hoàn ngọc giã nát vắt lấy nước cốt (có thể dùng cả bã hoàn ngọc cũng tốt),thêm 1 giọt mật gấu nguyên chất, trộn lẫn tất cả uống (ăn) vào lúc 12h đêm,liên tục hai tháng.

Lưu ý: trong thời gian dùngbài thuốc này, kiêng ăn hải sản, cam, quít, bưởi, mãng cầu ta, nên ăn mãng cầuxiêm, trái lựu, hồng chín, sabôchê.

Làm đầu óc minh mẫn sảngkhoái hưng phấn làm việc cả ngày, trị bệnh thiếu máu, táo bón, đầy hơi khôngtiêu, tiêu mụn bọc, mụn cám, trị gan nhiễm mỡ, máu nhiễm mỡ, đau dạ dày cấp,loét hành tá tràng: 100g rau ngổ phơi khô sao vàng hạ thổ 3 lần sắc với 100gbạc hà tươi (cọng chưa tước vỏ) và 100ml nước lã trong 10 phút, uống 1 lần vàobuổi sáng lúc đói tốt hơn. Uống 5 thang nghỉ 5 ngày, luân phiên cho đến khi hếtbệnh, tối đa 1 tháng (3 lần tổng cộng).

Trong thời gian sử dụng bàithuốc này không sử dụng các bài thuốc có vị bạc hà (dọc mùng).

Trị bệnhgan nhiễm mỡ, máunhiễm mỡ, ung thư ruột kết, ung thư bao tử, ung thư gan: 100g rau ngổ (om) phơikhô sao vàng hạ thổ 1 lần sắc 10 phút với 50g bạc hà phơi khô sao vàng hạ thổ 1lần trong 100ml nước uống liên tục 1 tháng vào buổi tối, sau khi ăn.

Lưu ý: kiêng ăn hải sản, cam,quít, bưởi, nên ăn mãng cầu xiêm, trái lựu, hồng chín, sabôchê.

Trị bệnhung thư đại tràng,ung thư bàng quang: 100g rau ngổ tươi, 100g lá mùng tơi non giã nhuyễn, vắt lấynước cốt (có thể dùng cả bã lá mùng tơi cũng tốt), thêm 5 muỗng canh dấm ăn làmtừ chuối uống (ăn) vào lúc 12h trưa.

Kiêng ăn hải sản, cam, quít,bưởi, nên ăn mãng cầu xiêm, trái lựu, hồng chín, sabôchê.

Trong ẩm thực, rau ngổ là mộtloại rau gia vị được dùng nhiều trong các món ăn như làm rau sống, ăn kèm vớiphở, hủ tiếu hoặc nấu canh chua với cá biển, cá đồng mang lại hương vị đặc biệtthơm ngon và ngăn ngừa nhiều bệnh.

Khi dùng dưới dạng tươi, dothân cây có nhiều lông tơ nên khó rửa sạch hết các vi khuẩn gây bệnh nên khichế biến các món ăn, nhất là các món ăn sống, vì vậy cần phải rửa rau cho thậtsạch, nếu có thể ngâm thêm với thuốc tím, nước muối nhằm tránh ngộ độc thức ăntừ rau ngổ; nhúng rau ngổ vào nước sôi có nhiệt độ 40 - 45oC để diệt trứng sán(vì những cây sống ở đầm lầy, ao hồ, thường hay có côn trùng hoặc trứng sán bámvào thân, lá cây).

Ngoài ra, rau ngổ dễ bị lẫnvới rau ngổ trâu (Enhydra fluctuans Lour.) thuộc họ Cúc (Compositae), là loạicây sống nổi trên mặt nước hay ngập nước.

Lương y HOÀNG DUY TÂN

Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Rau ngổ - quà tặng của thiên nhiên cho

    Click vào đây để gửi ngay bài viết về cho toà soạn.

    ĐỌC NHIỀU NHẤT