Đường dây tiếp nhận những thông tin bất cập trong ngành Y
  • 0973 306 306
  • duongdaynongyte@gmail.com
Tổng biên tập: Thầy thuốc ưu tú BS.Trần Sĩ Tuấn

27/05/2012 07:26

Khám phá sự kỳ diệu của trí nhớ

(SKDS) - Làm thế nào mà những hồi ức xa xưa vẫn còn mãi trong ta, hiển hiện rõ ràng có khi còn rõ hơn cả những gì vừa mới diễn ra? Làm thế nào mà con người có thể chống lại sự lãng quên do tuổi tác, mà một số nghiên cứu mới đây cho thấy có thể đã bắt đầu từ lứa tuổi 45?

Mới đây, các phát hiện về cơ chế trí nhớ do nhóm nghiên cứu của nhà nghiên cứu Eric Kandel tiến hành đã được coi như là những khai phá rất quan trọng, để hiểu được bí ẩn kỳ diệu của trí nhớ và mở ra nhiều hướng trị liệu. Những câu hỏi liên quan đến trí nhớ gắn bó mật thiết với đời sống hàng ngày. Bởi nếu không có trí nhớ, toàn bộ hoạt động trí tuệ của con người như suy nghĩ, tính toán, tưởng tượng, phán đoán… dù vẫn hoạt động sẽ không còn cơ sở để diễn ra một cách liên tục.
 
Trí nhớ quả thực là nền móng của đời sống tinh thần. Nhà bác học Eric Kandel, sinh năm 1929, người gốc thành Vienna (nước Áo), rời quê hương khi châu Âu rơi vào thảm họa phát xít. Năm 9 tuổi, ông sang tị nạn tại Hoa Kỳ, rồi theo học ngành y. Quan tâm đến phân tâm học, nhưng rút cục ông lựa chọn đi theo ngành khoa học thần kinh. Từ đó đến nay, Eric Kandel dành toàn bộ tâm sức của mình cho việc vén mở bí mật của trí nhớ ở động vật bậc thấp và động vật có vú.
 Hình ảnh prion gây bệnh bò điên.

Giải thưởng Nobel Y học đã được trao cho các nghiên cứu của ông về cơ chế của trí nhớ ngắn hạn và dài hạn ở loài sên biển, một sinh vật có cấu tạo thần kinh hết sức đơn giản, cùng với các đồng sự Arvid Carlsson (Đại học Goteborg, Thụy Điển) và Paul Greengard (Đai học Rockefeller, Hoa Kỳ). Kể từ năm 2003 đến nay, Eric Kandel tiếp tục khai phá cơ chế của trí nhớ dài hạn, với vai trò đặc biệt của các prion, tức là các vi sinh vật siêu nhỏ, cấu tạo từ các protein.

Prion, vi sinh vật tồn tại trong não bộ được nhà khoa học Mỹ Stanley Prusinier phát hiện ra vào đầu những năm 1970. Prion được coi là nguyên nhân gây ra Creutzfeldt-Jakob - một bệnh thần kinh lây nhiễm rất đáng sợ, với một biến thể là bệnh bò điên, hay bệnh mất trí nhớ không lây Alzheimer nổi tiếng. Phát hiện của Prusiner vào thời điểm đó được coi là một cuộc cách mạng, phá tan nhiều quan niệm cố hữu trong lĩnh vực này. Từ đó đến nay, prion bị xem là kẻ mang lại tai họa.

Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây do nhóm các nhà khoa học dưới sự dẫn dắt của Eric Kandel cho thấy, có tồn tại một loại protein mang các đặc tính của prion, nhưng lại có vai trò tích cực đối với trí nhớ. Loại protein được đặt tên là Mouse CPEB3 này có vai trò quyết định đối với việc duy trì ký ức dài hạn. Protein CPEB3 đã được tìm thấy tại khu vực hồi hải mã (hippocampus) trong não của các con chuột được thí nghiệm. Eric Kandel nhận xét, phát hiện về loại prion đóng vai trò bảo vệ ký ức này là một điều nếu không phải là cách mạng, thì cũng là một điều rất lạ lùng.

Các nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Cell (9/12/2011) do nhóm tác giả Ilias Pavlopoulos (Australia) và Pierre Trifilieff (Pháp) cùng Eric Kandel thực hiện đã mô tả rõ cơ chế hoạt động của các protein CEPB3 bảo vệ trí nhớ trong não chuột. Nhà bác học dự đoán, một cơ chế duy trì ký ức tương tự, hoàn toàn có thể tồn tại ở não người.
 
Có 3 loại bệnh quên: 1. Bệnh Alzheimer, 2. Bệnh hay quên do mạch máu bị hư và 3. Bệnh lãng quên Lewy. Bệnh Alzheimer do những tảng amyloid và những mớ tơ thần kinh (neurofibrillatory tangles) tích tụ trong hệ thống thần kinh trung ương. Bệnh quên khi về già do những mạch máu nhỏ hay lớn bị hư, bị tắc nghẽn bởi nhiều nguyên nhân khác nhau.
 
Chẳng hạn như bị viêm mạch máu (autoimmune vasculitis), viêm vì nhiễm trùng mạch máu (trong trường hợp bệnh giang mai ăn vào hệ thống thần kinh não hay bệnh Lyme), nghẹt mạch máu não nhỏ li ti, do chảy máu não vì tăng huyết áp hay tai biến mạch máu não... Bệnh lãng quên Lewy do những phân tử nhỏ (eosinophilic cytoplasmic inclusions) đọng trong tế bào thần kinh não bộ.

            Quỳnh Diệp (Theo Science et vie)

VOTE:

Bình luận của bạn

Sức khỏe & Đời sống online rất mong nhận được bình luận của các bạn xung quanh vấn đề này. Xin hãy GỬI BÌNH LUẬN ý kiến của mình phía dưới bài viết, điền thông tin theo cách hệ thống hướng dẫn rồi nhấn GỬI BÌNH LUẬN. Mọi ý kiến của các bạn đều được Sức khỏe & Đời sống online đón đợi và quan tâm. Cám ơn các bạn!