Phân biệt bệnh quai bị và viêm tuyến nước bọt

Cùng với sự gia tăng các bệnh đường hô hấp, tiêu chảy ở trẻ em trong mùa nắng nóng, bệnh quai bị cũng đã bắt đầu xuất hiện.

Cùng với sự gia tăng các bệnh đường hô hấp, tiêu chảy ở trẻ em trong mùa nắng nóng, bệnh quai bị cũng đã bắt đầu xuất hiện. Mặc dù là bệnh không nguy hiểm đến tính mạng nhưng dễ để lại di chứng nặng nề như vô sinh. Ngoài ra, bệnh cũng dễ nhầm với một số bệnh lý khác tại tuyến nước bọt. Bạn đọc cần có kiến thức về hai loại bệnh này.

Quai bị và viêm tuyến nước bọt là 2 bệnh có triệu chứng biểu hiện ở tuyến nước bọt, hay gặp nhất là ở tuyến nước bọt mang tai. Do 2 bệnh có triệu chứng ở tuyến nước bọt mang tai gần giống nhau, nhưng hậu quả của 2 bệnh gây ra rất khác nhau: bệnh quai bị có thể gây vô sinh, viêm tuyến nước bọt đơn thuần có thể gây biến dạng khuôn mặt. Vì vậy cần phân biệt rõ bệnh quai bị và viêm tuyến nước bọt đơn thuần để có hướng xử trí đúng.

 Tuyến nước bọt.
Bệnh quai bị

Bệnh quai bị do virut quai bị thuộc nhóm Paramyxo virut gây nên. Bệnh lây truyền theo đường hô hấp, qua các bụi nước của hơi thở, truyền trực tiếp từ người bệnh sang người lành. Bệnh phổ biến ở nhiều nơi, có khi bùng lên thành dịch ở những nơi tập trung đông người (nhà trẻ, trường học).

Biểu hiện khi bị quai bị: Bệnh nhân sốt 38 -39oC, đau đầu, chán ăn, khó nuốt, khó nói, đau nhức các khớp xương, thăm khám thấy miệng ống Stenon phù nề, tấy đỏ nhưng không bao giờ có mủ chảy ra. Vùng tuyến nước bọt mang tai sưng to, lan ra vùng trước tai, mỏm chũm, lan xuống dưới hàm. Da vùng sưng có màu sắc bình thường, không nóng đỏ và có tính đàn hồi. Thường sưng cả 2 bên tuyến nước bọt mang tai, có khi chỉ sưng 1 bên, sưng 2 bên so với sưng 1 bên là tỷ lệ 6/1. Song song với các tổn thương ở tuyến nước bọt, virut quai bị còn làm tổn thương ở ngoài tuyến nước bọt gây viêm tinh hoàn, viêm màng não, viêm não, viêm tụy cấp, viêm thanh khí phế quản, viêm phổi kẽ, viêm đa khớp hoặc biểu hiện ở các cơ quan khác như tuyến lệ, tuyến ức, tuyến giáp, tuyến vú, buồng trứng. Các tổn thương này thường có các triệu chứng không điển hình, diễn biến lành tính.

Bệnh quai bị có thể để lại biến chứng gì?

- Viêm tinh hoàn: Thường gặp ở tuổi dậy thì, hiếm gặp ở trẻ em dưới 2 tuổi và người lớn trên 40 tuổi, xuất hiện sau khi sưng tuyến mang tai 1 - 2 tuần. Bệnh nhân đau tinh hoàn sắp sưng, sau đó tinh hoàn sưng to gấp 3 - 4 lần bình thường. Thường thì sưng 1 bên, cũng có thể sưng 2 bên, sau 2 tuần mới hết sưng. Sau 2 tháng mới đánh giá được tinh hoàn có teo hay không. Tỷ lệ teo tinh hoàn do quai bị là 30 - 40%. Nếu bị teo tinh hoàn 2 bên thì khả năng vô sinh rất cao.

- Viêm buồng trứng: Chiếm 7% các trường hợp mắc bệnh ở tuổi sau dậy thì (hiếm khi vô sinh). Nếu nhiễm bệnh ở phụ nữ có thai 3 tháng đầu có khả năng gây dị dạng thai, sảy thai. Nhiễm bệnh vào 3 tháng cuối có thể tăng nguy cơ thai chết lưu hoặc đẻ non.

Điều trị quai bị như thế nào?

- Điều trị: Bệnh quai bị đến nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, dùng kháng sinh không có tác dụng mà chỉ điều trị theo triệu chứng. Chườm nóng, dùng thuốc an thần, giảm đau, vitamin, có thể dùng chống viêm corticoid, súc miệng nước muối thường xuyên sau khi ăn. Những ngày đầu nên ăn nhẹ, ăn lỏng.

Có thể kết hợp dùng các bài thuốc Đông y: Dùng hạt gấc mài ngâm rượu rồi xoa vào chỗ sưng, hay dùng hạt đậu xanh tán nhỏ trộn với dấm rồi đắp lên chỗ sưng.

Cách ly bệnh  nhân tối thiểu 2 tuần. Bệnh nhân nên nghỉ ngơi, nằm yên, hạn chế đi lại, nhất là đối với thanh niên hay đang trong thời gian sốt và sưng tuyến nước bọt (4 - 6 ngày đầu).

- Phòng bệnh tốt nhất là tiêm vaccin: Tạo miễn dịch chủ động: tiêm vaccin virut sống giảm độc lực an toàn, tạo kháng thể, cho miễn dịch ít nhất 17 năm. Đối tượng tiêm là trẻ em trên 1 tuổi, đặc biệt ở tuổi dậy thì, trưởng thành, thanh thiếu niên sống trong tập thể. Tái tiêm chủng ở người đã tiêm vaccin quai bị dùng virut chết.

Tạo miễn dịch thụ động: Dự phòng đặc hiệu bằng gamaglobulin miễn dịch chống quai bị, dùng sớm cho phụ nữ có thai và cho người cần phải tiếp xúc với bệnh nhân quai bị.

Viêm tuyến nước bọt đơn thuần

Bệnh viêm tuyến nước bọt mang tai đơn thuần do các loại vi khuẩn Staphylococcus aureus, do virus Iryfluenza, Parainfluenza, coxsackie... gây nên hoặc do sỏi làm tắc ống dẫn tuyến nước bọt cũng gây viêm. Bệnh thường chỉ tổn thương tại tuyến nước bọt, diễn biến lành tính, tự khỏi hoặc cũng có trường hợp  chuyển sang viêm mạn tính phì đại tuyến.

Biểu hiện: Bệnh nhân thấy vùng tuyến nước bọt mang tai sưng to, sưng lan rộng ra xung quanh tuyến, da vùng tuyến sưng tấy đỏ đau, nói và nuốt đau, có hạch viêm phản ứng ở góc hàm hoặc sau tai cùng bên. Sốt 38 - 39oC, ấn  vùng tuyến mang tai thấy có mủ chảy ra ở miệng ống Stenon.

Đối với bệnh nhân bị bệnh viêm tuyến nước bọt đơn thuần thường không thấy có tổn thương ngoài tuyến nước bọt. Bệnh có tính chất đơn lẻ, cơ hội, thường xuất hiện khi có viêm nhiễm khác ở vùng miệng và mũi họng, không lây thành dịch.

- Điều trị viêm tuyến nước bọt: Dùng kháng sinh, chống viêm, giảm phù nề, giảm đau. Khi tiêm trực tiếp kháng sinh và corticoid vào tuyến nước bọt, qua đường ống Stenon thấy kết quả tốt, vùng tuyến giảm sưng nhanh, ít tái phát, nếu viêm tuyến lần đầu theo dõi thấy không tái phát. Nếu để muộn, điều trị không kịp thời sau 7 - 10 ngày, bệnh giảm các triệu chứng và chuyển sang viêm mạn tính tái phát sau 1 vài tháng 1 lần viêm lại. Ở những bệnh nhân viêm tuyến tái phát nhiều lần làm vùng tuyến mang tai 2 bên phì đại (to hơn bình thường) không nhỏ lại được, vì thế  làm biến dạng khuôn mặt bệnh nhân.

BSCKI. Hồ Thị Thương Hương (Khoa RHM - Bệnh viện Hòe Nhai)

Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết Phân biệt bệnh quai bị và viêm tuyến nước bọt
  • phạm thị hường (phamhuong.1509@gmail.com)

    Bác sĩ cho cháu xin hỏi cháu bị sưng lên hạch ở dưới hàm đi khám siêu âm, xét nghiệm dịch đều kết luận là "viêm tuyến nước bọt" cháu điều trị 1 tuần giờ hết sưng nhưng hạch thì vẫn còn. Cơ thể cháu mọi thứ đều bình thường. Bác sĩ cho cháu hỏi cái hạch đó cháu uống cod tan k hay phải mổ và có ảnh hưởng gì đến sức khoẻ k ạ. Cháu cảm ơn!
  • theme_loaded_no_cached (Lehien114111@gmail.com)

    Thưa bác si con e tu nhiên bi xung má jai dưới mang tai.em chưa di kham không biết be bi bênh gi
  • nguyễn thanh tùng (nguyentung441@gmail.com)

    chào bác sĩ ạ. cho cháu hỏi nếu bị tái phát quá nhiều lần, tầm 5 lần rồi ạ. bây giờ nó sưng to ở mang tai bên phải thì có chữa trị được ko ạ. có phải mổ ko ạ
  • phạm hông quân (phamhongquan.market@gmail.com)

    chào bác sỹ năm nay e 26 t e bị sưng bên má phải đc 3 ngày nay không biểu hiện của sốt ấn vào k đau cung k nổi hạch . có nhiều người bảo e bị qoai bị vì hiện tại chỗ e ở cung đang có dịch. đi khám thì k thấy bác sỹ kết lận là qoai bị mà chỉ là viêm tuyến nc bọt xin bác sỹ cho e lời khuyên vì. e chỉ thấy sung lên 1 chút so với bt mà mắt thường nhìn thấy thôi ah
  • huyền trang (trangbi458@gmail.com)

    E bị sưng tai tráng nhưng bé k sốt khí ấn vào chỗ sưng thì rất đau Có phải bị quai bị k ạ
  • Nguyễn Thị Lý (Nguyenlyttytbg@gmail.com)

    Cháu nhà em 5 tuổi đêm ngủ cháu bị sốt sáng dậy em thấy má trái cháu sưng vừa nhưng gần như không đau đi khám bác sỹ bảo không phải quai bị có thể bị viêm tuyến nước bọt em đã cho cháu uống kháng sinh- chống phù nề và giảm đau sau một ngày cháu vẫn sốt 38- 39 má thì sưng lên rất nhiều em lại tiếp tục cho cháu đi khám bác sỹ nhi đã làm xét nghiêm máu, siêu âm, làm Xq và kết luận ko phải quai bị hay viêm tuyến nước bọt mà có thể do một loại vi khuẩn nào đó bác cho cháu dùng chống nề và hạ hốt giảm đau hiện đã mất 2 ngày rồi mà má cháu vẫn vậy em không biết có nén cho cháu đi khám tiếp không nếu khám nén khám ở đâu mong các bác sỹ tư vấn giúp em. Em xin cảm ơn
  • Doan Thi Bich Hong (bichhong8_6@yahoo.com.vn)

    Thua bac si con trai em bi viem tuyen nuoc bot mang tai,benh do co nguy hiem gi khong a,va co anh huong gi ve sau ko a.
  • Doan Thi Bich Hong (bichhong8_6@yahoo.com.vn)

    Thua bac si con trai em bi viem tuyen nuoc bot mang tai,benh do co nguy hiem gi khong a,va co anh huong gi ve sau ko a.
  • Nguyen Thanh Tra (trada41@gmail.com)

    Chào bác sĩ, e bị sưng dưới tai phải, ấn hơi đau và tức tai nhưng k sốt, e có uống kháng sinh và kháng viêm nhưng k thấy đỡ, sau 2 ngày thì bị sưng bên trái và k bị sốt. Bác sĩ cho e xin lời khuyên ahh
  • Hoang kieu trang (Hoangkieutrang97@gmail.com)

    Chào bác sĩ, cháu bị quai bị đã 10 ngày mà 2 bên tai vẫn còn sưng thì liệu có dấu hiệu gì bất thường không ạ? Vì cháu ko còn đau hay có triệu chứng gì chỉ cảm thấy mình bị sưng lâu thôi nên ko biết có bị sao không ạ?
  • trung nhat (trungtok@gmail.com)

    chao bs. e bị sưng bên tai trái k sốt. sưng to lan rộng ra má. 3 ngày oy nhưng k đau lắm. liệu có phải quai bị k ạ. e lo wa
  • hong phuong (0986973697)

    Toi di khám o phòng khám thi ho ket luận tôi bi viem tuyến nước bot khi ve toi nhà toi cam thấy minh bi u tai ,kho tho , xin hoi bac si toi co trieu chung của benh gi khac không
  • nguyen van viet (yeu_kho_viem@yahoo.co)

    moi luc sang e phat hien thay minh co mot cuc nhu cuc hạch o sat co ngay xuong quai ham ben phai.an vao thay dau xin hoi e bi benh j ak
  • nguyen van quoc (vanquoc99339@gmail.com)

    Xin hoi bac si..toi den bien vien kham .toi bi viem tuyen mang taiT ..z hoi bs .benh cua toi co vo sinh k...
  • Nguyen Thi Ly (Consong.xanh.@123facebook.com)

    E bị xưng ở quai hàm gần phía tai hơn 1 tháng uống thuốc k có tác dụng. Và cũng ít ngke đau lâu lâu nhój lên 1tí! E bị bệnh gì ạ xin cko e lờj khuyên

Click vào đây để gửi ngay bài viết về cho toà soạn.

ĐỌC NHIỀU NHẤT