Ngày lễ, hội có những đèn lồng treo dọc đường phố, đường
thôn là cần thiết để tạo ra không khí lễ hội. Vấn đề là treo đèn lồng nào để
giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, tránh được sự vô tình du nhập văn hóa ngoại
lai?
Gần đây, báo chí có nêu một số địa phương treo đèn lồng có
xuất xứ từ Trung Quốc, trên đó in những chữ Trung Quốc xuyên tạc chủ quyền Việt
Nam đã được nhân dân và chính quyền sở tại dỡ bỏ. Đó là điều đáng mừng, song
vấn đề không hẳn chỉ là chữ nước ngoài trên đèn lồng có nội dung sai trái mà
mẫu mã đèn lồng thiết nghĩ cũng nên quan tâm.
Ngày hội đèn lồng tại TP. Hồ Chí Minh.
Đèn lồng Trung Quốc thường màu đỏ rực, có hình dáng quả cầu
lùn cùng với những cột đỏ, cầu đỏ trong kiến trúc đã trở thành quen thuộc với
thế giới như một dấu hiệu nhận ra văn hóa Trung Quốc. Thủ đô nước bạn xứ lạnh
nên cột, cầu, đèn lồng đều đỏ rực còn ta xứ nhiệt đới hình như ít sử dụng màu
đỏ rực đó trong kiến trúc, trang phục,vật dụng.
Có lẽ do giá rẻ nên người dân một số địa phương vô tình mua
về và treo đèn lồng Trung Quốc như vừa qua. Khi phát hiện ra những dòng chữ sai
trái trên đèn lồng, nói chung mọi người đã bỏ đi nhưng vẫn có người nghĩ ra
“sáng kiến” dán ngôi sao vàng đè lên những chữ Trung Quốc trên đèn lồng và vẫn
treo! Tất nhiên, dù giá rẻ nhưng vẫn là tiền của dân bỏ ra, mua về nên sáng
kiến trên là sự “tiết kiệm” chăng? Thế nhưng, có những chuyện không thể “tiết
kiệm” được. Chưa nói đến chữ trên đèn lồng có xuất xứ từ Trung Quốc có nội dung
đúng sai. Thử tưởng tượng trên một đoạn đường ở đô thị hay thôn làng treo đèn
lồng Trung Quốc với mẫu mã hoàn toàn Trung Quốc như thế thì đoạn đường ấy gợi
đến hình Việt Nam hay hình ảnh của đường phố Trung Quốc trên lãnh thổ Việt Nam?
Chúng ta không kỳ thị văn hóa Trung Quốc, không ghét đèn
lồng Trung Quốc nhưng việc sử dụng những vật dụng thành biểu tượng của nước
ngoài làm sai lạc bản sắc văn hóa dân tộc, nhất là trong những ngày lễ hội của
Việt Nam, thiết nghĩ nên thận trọng. Cũng như diễn viên trong phim Hàn Quốc rất
đáng yêu nhưng nam thanh nữ tú nước Việt có lúc lại bắt chước cũng để mắt xanh,
môi tái, tóc râu ngô như họ thì khác nào đang lưu vong trên chính đất nước mình
bởi đã đánh mất bản sắc dân tộc.
Rất mừng là đèn lồng Việt Nam đã xuất hiện với sự đa dạng màu
sắc, kiểu dáng như ở Hội An hay trên đường Bà Triệu, khu vực Hồ Gươm ở Hà Nội.
Trong ngày lễ hội, bà con ta nên chọn để treo.
Lê Quý Hiền