Sự nên thơ, thanh lịch là điều mà bấy lâu nay các tác phẩm nghệ thuật tìm tòi và cố gắng thể hiện. Không chọn một lối đi phẳng lặng, nhiều họa sĩ đã sử dụng chính kinh nghiệm, mỹ cảm của mình để biến hóa sáng tạo một cách cá tính.
Chất liệu độc đáo
Mới đây, công chúng đã có dịp sửng sốt khi được thưởng thức những bức tranh dùng muội khói và kỹ thuật vẽ bút lửa (pyroraphy) của họa sĩ Trung Nghĩa. Triển lãm tranh “khói lửa” của anh được quan tâm bởi cách làm độc đáo cũng như tâm huyết của người họa sĩ khi mất rất nhiều thời gian, thử nghiệm để ra nhân dạng của một bức tranh. Những báo, voi, tê giác, sao la… xuất hiện với những nét bay bổng, hoang dã trong tranh Trung Nghĩa.
Năm ngoái, một triển lãm gồm những bản in thạch bản của cố họa sĩ Vũ Cao Đàm thu hút rất nhiều người yêu hội họa. Đây cũng là một triển lãm chưa từng diễn ra tại Việt Nam. Từng tốt nghiệp hạng xuất sắc Trường Mỹ thuật Đông Dương năm 1931, sau đó nhận học bổng tại Pháp, Vũ Cao Đàm có một mỹ cảm vượt trội. Ông chọn thạch bản làm chất liệu sáng tạo. Đó là cả một quá trình kỳ công khi phải vẽ ngược phác thảo lên mặt đá in, sau đó phiến đá sẽ được đặt lên bàn in rồi cả giấy và đá sẽ cùng đi qua một thanh chèn để màu in qua giấy. Sáng tạo hội họa mới lạ này đã khiến tranh Vũ Cao Đàm được những nhà đấu giá lớn như Sotheby, Christie và các nhà sưu tập Mỹ, Anh, Úc, Singapore, Hồng Kông… săn lùng.
Việc sử dụng những phương pháp, chất liệu mới lạ đã trở nên phổ biến ở nước ngoài nhưng còn khá hạn hẹp tại Việt Nam. Bởi vậy, việc sử dụng phương pháp hiệu ứng dầu loang trên mặt nước (dùng kim tiêm vẽ tranh trên mặt nước, sau đó dùng vải bố đặt sẵn ở dưới nâng lên) hoặc vẽ bằng ngón tay trên nền vải bố quen thuộc của Võ Trịnh Biện khiến nhiều người thích thú. Một chất liệu truyền thống khác cũng khá kén đề tài đã trở lại và gây thích thú cho công chúng, đó là tranh vẽ trên lụa. Điển hình của sự kết hợp nhuần nhị giữa đề tài và chất liệu là triển lãm tranh lụa mang chủ đề Phù phiếm của họa sĩ Bùi Tiến Tuấn. Một lần nữa, người từng tạo nên “cơn sốt lụa” trong triển lãm của anh vào năm 2009 tại TP.HCM tiếp tục dẫn dụ công chúng bước vào thế giới hội họa mê hoặc của mình.
Sử dụng giấy dó Nhật Bản, kỹ thuật vẽ bằng mực nho và kỹ thuật cắt dán giấy, triển lãm Sự thu nhỏ của không gian của Vũ Kim Thư đang diễn ra tại Trung tâm Văn hóa Pháp thực sự là một không gian nghệ thuật thú vị. Công chúng đến với triển lãm này có thể ghé mắt vào các hộp gỗ được thắp sáng từ bên trong để quan sát tác phẩm. Sự thu nhỏ của không gian là sự phát triển từ hai triển lãm trước của Vũ Kim Thư là triển lãm Sự phân mảnh của không gian và Điện tâm đồ chung với nhóm thư pháp Tiền Vệ.
Sự nên thơ của những đề tài
Sử dụng những chất liệu không phổ biến nhưng lại có sức biểu cảm rất lớn, các họa sĩ đã gửi gắm vào trong các tác phẩm của mình vẻ đẹp tiềm ẩn của thiên nhiên, phong cảnh, con người. Đặc biệt, trong từng tác phẩm, công chúng có thể thấy màu sắc chủ đạo là sự nên thơ, hoang dã, tự nhiên, khêu gợi. Ở “tranh khói lửa” của họa sĩ Trung Nghĩa, rừng xanh núi thẳm, những “tiếng gọi nơi hoang dã” hiện lên sống động, thôi miên những người khó tính nhất. Kết hợp với kỹ thuật âm nhạc song thanh, triển lãm Giấc mơ cao nguyên đã khiến những công chúng đến thưởng lãm không muốn rời chân đi.
Ở những Phụ nữ khỏa thân, Mẫu tử, Chuyện trò với giai nhân trong vườn của Vũ Cao Đàm, một thế giới với vẻ đẹp cũ xưa, hoài cổ hiện lên. Ở đó, những nét văn hóa, những tinh túy đẹp đẽ của người Việt dưới bản in thạch bản có sức lay động khiến những ai được chiêm ngưỡng chìm vào một thế giới hết sức nhẹ nhàng.
Hành trình đi tìm cái đẹp là nỗi khắc khoải của tất cả những người làm nghệ thuật, Võ Trịnh Biện không phải là một ngoại lệ. Rõ ràng hơn, họa sĩ tuổi 46 mang tâm sự ấy giải tỏa trong những bức tranh vẽ trên mặt nước. Một ngày nó thức dậy, Thôi ta về với biển, Núi cao chi lắm núi ơi, Vũ điệu xanh, Suy ngẫm... diễn tả rất tinh tế những trải nghiệm và tự thoại của một nghệ sĩ. Cụ thể và thiết thực hơn, Bùi Tiến Tuấn kết hợp giữa chất liệu lụa và chủ đề người phụ nữ. Từ đó, ngôn ngữ hội họa mới thông qua hình ảnh người phụ nữ: vừa thời thượng vừa e ấp, vừa cá tính vừa thanh lịch, vừa khêu gợi vừa bí ẩn hiện lên, gây nhiều xúc cảm cho công chúng.
Sự khéo léo, tỉ mỉ, trí tưởng tượng và óc thẩm mỹ của Vũ Kim Thư đang được đền đáp xứng đáng khi mà công chúng đến với Những không gian thu nhỏ tỏ ra rất thích thú với tác phẩm ẩn trong lớp giấy dó mỏng manh. Ghé mắt vào một ô sáng, chúng ta có thể nhìn thấy cảnh đồi núi, những cây cầu, phố phường, bể cá cảnh, một góc căn phòng...
Mỹ cảm tuyệt vời và mới lạ trong những tác phẩm có sự tìm tòi về chất liệu đề tài là một món ăn mới lạ cho công chúng hội họa. Bên cạnh những đề tài xã hội hoặc những tác phẩm có tính chân thực, truyền thống, sự cá biệt rõ ràng đã làm nên chuyện.
Ngữ Nam