Sắp tới đây, kể cả chủ nhân các blog và website nếu sử dụng một phần hoặc toàn phần bất cứ tác phẩm nào đã xuất bản tại Việt Nam sẽ phải trả tiền. Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam (Viettro) kỳ vọng rằng tình trạng “xài chùa” tác phẩm tràn lan trên mạng hiện nay ở nước ta sẽ sớm chấm dứt.
Thời điểm giữa tháng 10/2011, Viettro từng gây xôn xao trong giới xuất bản và đặc biệt là các nhà văn khi tuyên bố rằng việc photocopy toàn bộ hoặc một phần tác phẩm đã được xuất bản cũng phải trả tác quyền. Nếu làm được việc này thì với số lượng gần 20 triệu cuốn sách được riêng giới học sinh - sinh viên photocopy hằng năm thì số tiền thu được cho tác giả quả là đáng giật mình. Hơn nữa, chiếc máy photocopy sẽ không bị quy là tội đồ cướp bóc công sức lao động của tác giả như lâu nay nữa.
|
Ông Nguyễn Kiểm phát biểu trong Hội thảo. |
Ngày 27/12/2011, Viettro phối hợp với Hội Trí thức khoa học - Công nghệ trẻ Việt Nam (VAYSE) tổ chức Hội thảo “Quyền sử dụng số và vai trò quản lý tập thể”, chính thức thông tin về việc Viettro sẽ sát cánh với các tác giả và NXB ở Việt Nam để thu tác quyền những tác phẩm sao chép trong môi trường số.
Đã đến lúc phải nghiêm túc tôn trọng lao động trí tuệ
Khi lao động trí tuệ được tôn trọng, tác giả được trả công đúng với giá trị tác phẩm thì mới tạo ra được những sáng tạo ngày càng giá trị. Hiện trạng “xài chùa” tràn lan tài sản trí tuệ đã tiêu diệt ý chí và cảm hứng sáng tạo. Khi internet phát triển, hiện tượng xài chùa các tác phẩm càng nhân lên gấp bội. Có người lo rằng với tốc độ lan nhanh khủng khiếp của phương tiện truyền thông số hóa này thì càng khó bảo vệ được quyền sở hữu trí tuệ.
Có một so sánh đáng chú ý như thế này: Một vị chính khách viết một cuốn hồi ký gần 400 trang, sau khi in 1.000 bản, được nhận khoản nhuận bút là 5 triệu đồng. Đó là số tiền trả cho bản quyền tác phẩm một đời cần mẫn tích lũy tài liệu, kiến thức, kinh nghiệm từ hoạt động thực tiễn của ông. Trong khi đó, cuốn sách kể về câu chuyện tình tang của cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton với cô sinh viên thực tập Monica Lewinsky lại thu được 6 triệu USD tiền bản quyền. Tại sao có sự chênh lệch quá lớn như vậy? Đó là vì ở Việt Nam chưa tôn trọng lao động trí tuệ. Khi lao động trí tuệ được tôn trọng đúng thì có người chỉ cần viết một tác phẩm thôi như tác giả của Trăm năm cô đơn - Gabriel Garcia Marquez cũng đã thu được tiền bản quyền lên tới trăm triệu USD. Cũng cuốn Trăm năm cô đơn, sang đến Việt Nam thì tác giả muốn tác phẩm này phổ biến ở Việt Nam cuối cùng đành chấp nhận cho không biếu không vì ta quen “xài chùa”.
Hiện nay, những thông tin, trích đoạn hoặc toàn bộ tác phẩm ở trên mạng chúng ta quen sao chép rất thoải mái, nhưng sắp tới đây có thể chúng ta sẽ phải trả phí. Ông Nguyễn Kiểm - Phó Chủ tịch Viettro khẳng định rằng Viettro sẽ chuẩn bị để kiểm soát việc sao chép tác phẩm trên mạng, cụ thể là trên các website của tổ chức, cá nhân, các blog cá nhân; thậm chí sao chép và lưu trữ tác phẩm vào USB cũng phải trả phí sử dụng. Như vậy, tác giả sẽ có sức mạnh tài chính để sáng tạo nên những tác phẩm có giá trị cao hơn, đem lại lợi ích lớn hơn cho nhân loại.
Để bổ sung thêm cho việc hoàn thiện vấn đề thực thi tác quyền, anh Đức Hoàng - Trưởng ban Thông tin Truyền thông của Hội Trí thức Khoa học-công nghệ trẻ Việt Nam cho rằng hiện nay các báo điện tử và trang tin điện tử, các website đang sao chép nội dung của nhau một cách vô tội vạ, trong khi nếu báo in mà sao chép bài thì thành vấn đề rồi! Hội sẽ làm việc với Bộ Thông tin-Truyền thông về việc phải có chế tài cho việc sao chép nội dung số hóa này.
Làm thế nào để thu được tiền?
Thông thường, chúng ta hay nghĩ cần phải cấm hành vi sao chép tràn lan, miễn phí tác phẩm trên interrnet. Nhưng Viettro lại cho rằng Hội này sẽ tiến hành cấp phép cho tác phẩm được số hóa và phân phối hợp pháp trên mạng. Lý do là hiện nay, công nghệ thông tin truyền thông đã phát triển phi thường, ảnh hưởng toàn bộ cuộc sống con người. Chúng ta đang sống trong thế giới số thì không thể tránh né nó được. Internet tạo điều kiện cho con người trao đổi thông tin. Ta cũng không thể từ chối được các thiết bị đọc cá nhân như ipad, điện thoại di động, ebook… Hậu quả là các dữ liệu của chúng ta được điện tử hóa phần lớn, tạo ra ngành công nghệ nội dung số. Và tất yếu xuất hiện mối quan hệ giữa người sáng tạo nội dung và người cung cấp nội dung số hóa trên mạng (những chuyên gia công nghệ hay còn gọi là các nhà gia công nội dung đó để số hóa nó).
Hai giải pháp mà TS. Cao Kim Ánh - thành viên Viettro nêu ra là: áp dụng giải pháp công nghệ để quản lý. Khi muốn sử dụng tác phẩm, anh phải có mật mã hoặc có thẻ thì mới được tải xuống, được đọc hoặc được lưu trữ nội dung trên máy, USB, gửi đi qua email…; giải pháp thứ hai là quản lý truyền số dựa trên phầm mềm nhận dạng nội dung và áp đặt quyền sử dụng. Tiền bản quyền sẽ thu trực tuyến qua hệ thống điện thoại di động và internet.
Như vậy, Viettro sẽ thay mặt tác giả và các NXB cấp phép cho người sử dụng trong môi trường số để thu phí người sử dụng và sau đó trả tiền cho tác giả và NXB. Muốn vậy, các tác giả có tác phẩm và NXB phải tham gia là hội viên của Viettro và ủy quyền cho Viettro trong việc thu bản quyền tác phẩm sao chép điện tử.
Nếu việc này được thực hiện đến nơi đến chốn thì các tác giả có tác phẩm được đông đảo bạn đọc ưa thích có thể sẽ giàu to. Ví dụ tác giả bài thơ Đôi dép, một tác giả chưa là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam nhưng bài thơ này được trên 2 triệu lượt truy nhập trên mạng, chỉ tính mỗi lượt truy nhập thu được phí 1.000 đồng thì số tiền tác quyền thu được đã là 2 tỷ đồng. Hoặc với lượng đọc trên mạng tác phẩm Cánh đồng bất tận lên tới hàng chục triệu như thế thì số tiền tác quyền sẽ lớn đến thế nào. Chắc chắn là với lợi ích lớn như vậy thì các tác giả Việt Nam và các NXB sẽ tràn đầy hy vọng mà nhanh chóng ủy quyền cho Viettro quản lý việc thu phí các tác phẩm của mình trong môi trường kỹ thuật số.
Bích Hậu