Cái “Làng Hươu” ấy chỉ cách Biên Hòa 30km, cách thành phố Hồ Chí Minh 65km về phía Đông Bắc. Thật là tuyệt vời cho một cuộc hành trình du lịch ngắn nhưng rất thú vị bởi cảnh sắc ở đây còn quá ư hoang sơ, mộng mị, không những thế, ở đây còn có cả một làng nuôi hươu gia truyền được một bộ phận cư dân Hương Sơn, Hà Tĩnh mang theo như một báu vật của thiên nhiên ban tặng.
“Làng Hươu” ở Hiếu Liêm hình thành giản đơn như bao làng quê khác của dân tộc Việt nhưng lại có một ý nghĩa xã hội và nhân văn hết sức sâu sắc. Đó chỉ là một dải đất phù sa cổ nằm lọt thỏm giữa hai nhánh sông, còn một bên là hồ Trị An mênh mông sóng nước, cây rừng đổ bóng biếc xanh. Làng giữa thung núi, hồ mọc trên thác sông tạo thành một thắng cảnh du lịch tuyệt vời. Cái thế đất vốn yên lành ít bão tố bị lãng quên không biết bao nhiêu nghìn vạn năm, nay mới được đánh thức. Thế là phía bên “làng bưởi Tân Triều” lại có thêm cái “Làng Hươu” ở Hiếu Liêm mà tiếng tăm của nó đã lan tỏa thật xa, xa lắm… bởi đây là nơi duy nhất sản xuất được một món dược liệu quý hiếm có tên là lộc nhung. Cứ hằng năm, đến cuối mùa hè, khách thập phương nườm nượp đổ về thưởng ngoạn cái món rượu huyết nhung cùng lộc mà từ xa xưa ta nghe nói rằng nó giúp con người vô song sinh lực.
|
Người dân “Làng Hươu” vẫn mong chờ điều kỳ diệu sẽ đến. |
Nói là “Làng Hươu” nhưng kì thực nai chiếm tỷ lệ rất cao. Số lượng hươu chưa tới 100 con nhưng đàn nai lên đến cả nghìn con. Nghịch lý của nghề nuôi hươu, nai giống như hàng trăm nghề chăn nuôi gia súc khác, vui buồn, thất vọng cứ diễn ra dài dài như cơm bữa, trở thành nỗi âu lo thường trực của người nuôi dưỡng nó. Vốn liếng để tậu một chú hươu vào những năm 1993 - 1995 phải từ 15 - 20 cây vàng, nay giảm xuống từ 15 - 30 triệu đồng. Những nhà nghèo rất khó có được nguồn tài sản đáng giá như thế. Ban đầu chỉ lác đác ở các hộ Hương Sơn, Hà Tĩnh đem vào, còn bây giờ nhà nhà nuôi hươu, người người nuôi hươu, ai ít vốn thì ba nhà chung một, không vốn thì nuôi rẽ, nuôi lấy công… Trước hết vì nguồn lợi kinh tế to lớn của nó, sau nữa là vùng đất này có điều kiện khí hậu thuận lợi, đồng cỏ xanh tươi và nhiều loại thức ăn khác rất hợp khẩu vị cho hươu, nai sinh sôi và phát triển nhanh chóng. Dịch vụ mua bán hươu, nai cũng từ đây mà phát sinh. Một vài người có sẵn đồng vốn trong tay đã tỏa đi lùng sục khắp nơi từ Khánh Hòa cho đến Đắc Lắc, từ Quảng Nam - Đà Nẵng cho đến Thanh - Nghệ - Tĩnh… Ở đâu có hươu, nai là ở đó có người hỏi mua, giá cả xong đâu đấy, nếu thấy lời, họ cho vào rọ chất lên xe chở vô Hiếu Liêm tiêu thụ, mấy cũng hết, cung không đủ cầu. Nhiều tay lái buôn giàu vùn vụt nhờ cái dịch vụ buôn bán béo bở này. Năm 1990, một chú nai với giá vài triệu nhưng sang đến năm 1993 - 1995 tăng đột biến lên từ 3 - 5 cây vàng, còn hươu thì khủng khiếp hơn phải từ 8 - 20 cây. Trong nhà, khi ấy chỉ cần có vài chú hươu là chắc mẩm giàu có.
|
Những chú hươu sao của Đông Trường Sơn ở “Làng Hươu” Hiếu Liêm được thuần hóa đẹp đến lạ lùng, toàn thân phủ một lớp lông vàng mượt như nắng hoàng hôn, những đốm sao trên mình chú cứ ngời ngợi sáng trên cái dải vàng sóng sánh màu mật ong khiến cho ta có cảm tưởng rằng chú đang uyển chuyển bước ra từ một bức tranh thủy mạc nào đó. |
Phải thừa nhận thời kì đó có nhiều hộ gia đình nông dân nhờ nuôi hươu, nai mà giàu lên trông thấy, nhà nào cũng có xe máy, tivi màu, xây nhà mới, sắm tiện nghi sang trọng không kém gì thị dân. Mừng thay cho một phong trào làm ăn tự phát nhưng đúng hướng. Thị trường con giống cũng biến động thất thường, nó khuynh đảo cái nghề tưởng chừng như bình lặng giữa vùng rừng heo hút này. Có những cơn sốt giả đẩy giá hươu giống lên tột đỉnh, tăng chóng mặt khiến người chăn nuôi bị cuốn vào cơn lốc xoáy bất ngờ ấy để sau đó bị đẩy đến bờ vực của sự phá sản. Không ai ngờ được rằng, vào năm 1994, giá hươu bị đẩy lên tới 15-20 cây vàng một con, để rồi 2 năm sau đó đột ngột hạ xuống chỉ còn vài trăm nghìn một con giống mà không ai dám mua. Cơn “áp thấp” đã dần dần tan nhưng nó để lại một hậu quả hết sức đau lòng. Số lượng bầy đàn hươu, nai giảm đi trông thấy từng ngày, nhiều chuồng trại trống không, cảnh khách thương qua lại mua bán tấp nập đâu còn nữa. “Làng Hươu” ở Hiếu Liêm co cụm lại, trở về cái thời kì yên ắng ban đầu.
Niềm khát khao làm giàu giờ đây đã lịm tắt như bọt bong bóng xà phòng. Họ lại kiên nhẫn chờ đợi một điều gì đó thần kì sẽ đến. Nhưng không, những nghịch lí xung quanh cái làng nghề này vẫn cứ tiếp diễn. Ai cũng biết rằng nuôi hươu, nai là để lấy nhung. Sản phẩm từ nhung có giá trị về mặt dược học rất lớn, nó có tác dụng chống suy dinh dưỡng, chống lão hóa, tăng lực, cường dương… và chữa trị nhiều bệnh khác nữa. Thế nhưng “Làng Hươu” ở Hiếu Liêm cách hai đô thị lớn là Biên Hòa và TP. Hồ Chí Minh không xa, tiếng tăm của nghề nuôi hươu, nai ở xứ sở này đã được báo chí đề cập khá nhiều, vậy mà cho đến bây giờ vẫn chưa lọt vào “mắt xanh” của một xí nghiệp dược phẩm hoặc công ty xuất nhập khẩu nào nhằm bao tiêu sản phẩm. Người nuôi hươu, nai ở đây vẫn lo ngay ngáy không biết sản phẩm của mình làm ra, ai mua? Bởi cái thứ nhung hươu, nai quý giá này, nếu cắt xuống mà không ai màng tới là mất giá, thậm chí còn bị nghi ngờ là hàng dỏm nữa. Chưa nói đến nếu để lâu trên đầu nai thì bị hóa sừng, nếu cắt ra mà không biết cách bảo quản thì rất dễ bị thối, bị mọt, nếu sấy khô thì chất dinh dưỡng giảm đi rất nhiều so với lúc còn tươi nguyên. Một bộ nhung nai ở Hiếu Liêm cắt ra có cặp nặng từ 0,5 - 3kg, giá dao động từ 2 - 5 triệu đồng, và bây giờ, khách chào mua đạt con số kỉ lục: 6,5 triệu đồng/kg. Nếu bán lẻ từng lạng cho người cần mua để tiêu dùng thì chủ không muốn vì chẳng biết bao giờ mới có người mua tiếp. Còn bán cả bộ thì rất hiếm người mua nổi. Vậy là, kẻ cần mua ít thì khó lòng mua, người muốn bán nhiều thì chẳng có khách, cái đầu ra của người nuôi hươu, nai ở đây thật luẩn quẩn. Cứ đến mùa hươu, nai cho lộc là các ông bà chủ của nó vừa mừng vừa lo. Họ phải chạy đôn đáo khắp nơi để bán cho bằng được sản phẩm, nếu không sẽ nguy to, vì chi phí cho một chú hươu, nai trong một năm ra lộc đã bằng phân nửa tổng giá trị của cặp nhung, chưa tính đến khoản vốn bỏ ra mua chúng.
Nghề nuôi hươu, nai ở Hiếu Liêm là một mô hình kinh tế mới mẻ, nhưng lại phát triển rất nhanh. Với số lượng đàn hươu, nai lên đến 1.000 con, nếu quy ra tiền phải từ 20 - 30 tỷ đồng. Hằng năm số lượng nai con ra đời sẽ nhiều thêm, lộc nhung thu nhập phải đạt mức vài tấn, một nguồn lợi dược liệu quý hiếm không nhỏ chút nào. Vấn đề phát triển việc thu mua sản phẩm một cách quy mô là việc làm cần thiết mà bà con nơi đây đang mong chờ… bởi đây là một cái làng nghề thuộc vào loại độc nhất vô nhị.
Bút ký của Nguyễn Hoài Nhơn