Năm 2009 đã khép lại. Với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đó là một năm khá bận rộn với hai hội nghị cấp cao, trong đó một hội nghị cấp cao của nội khối và một hội nghị cấp cao với các bên đối tác. Đây cũng là năm đầu các nước trong Hiệp hội thực hiện Hiến chương ASEAN... Tất cả đang khẳng định, ASEAN quyết tâm tăng cường liên kết khu vực và đưa Hiến chương vào cuộc sống.
|
Các nhà lãnh đạo ASEAN 15. |
Tăng cường liên kết khu vực, hiện thực hóa Hiến chương
Trong các hội nghị cấp cao năm 2009, các nhà lãnh đạo ASEAN tiếp tục khẳng định quyết tâm đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống và đẩy mạnh thực hiện lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN với 3 trụ cột, gồm Cộng đồng về chính trị - an ninh, Cộng đồng kinh tế và Cộng đồng văn hóa - xã hội vào năm 2015, sớm hơn 5 năm so với dự kiến trước đây. Cam kết này không chỉ thể hiện tầm nhìn của Hiệp hội mà còn là kết quả phát triển của ASEAN hơn bốn thập kỷ qua, thể hiện quyết tâm hội nhập sâu rộng của các nước thành viên, tạo tiền đề cơ bản cho cộng đồng, xây dựng một ASEAN vững mạnh, hài hòa, sống trong hòa bình, ổn định, hợp tác phát triển và phồn vinh. Đây cũng chính là quá trình xây dựng lòng tin giữa các quốc gia, bảo đảm môi trường thuận lợi, hòa bình, ổn định và phát triển. Đồng thời, điều này cũng sẽ tạo điều kiện để ASEAN mở rộng hơn quan hệ hợp tác với các đối tác bên ngoài, nhất là với các nước lớn, nhằm tranh thủ hỗ trợ tốt hơn cho các nỗ lực chung của ASEAN. Để thực hiện mục tiêu hình thành Cộng đồng ASEAN vào năm 2015, ASEAN khẩn trương đưa bộ máy tổ chức mới theo Hiến chương ASEAN vào vận hành trôi chảy và hiệu quả, nhất là các Hội đồng cộng đồng và Ủy ban các đại diện thường trực ASEAN, đồng thời đẩy nhanh việc thực hiện có hiệu quả các thỏa thuận về xây dựng Cộng đồng ASEAN. Cụ thể là việc ký Hiệp định Ưu đãi và miễn trừ ASEAN, cơ bản hoàn tất dự thảo Nghị định thư về giải quyết tranh chấp và một số văn kiện pháp lý khác. Các cơ quan chính của ASEAN đã đi vào hoạt động, nhất là các Hội đồng Cộng đồng và Ủy ban các đại diện thường trực ASEAN; Cơ quan liên Chính phủ về nhân quyền ASEAN cũng đã chính thức ra mắt và sẽ sớm đi vào hoạt động. Các nhà lãnh đạo đã chỉ đạo đẩy nhanh việc thực hiện Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN (đã được thông qua tại Hội nghị Cấp cao ASEAN - 14 /2/2009). Điểm nổi bật là các nhà lãnh đạo đã nhất trí cần ưu tiên tăng cường kết nối ASEAN, tạo cơ sở để mở rộng kết nối với các đối tác ở khu vực Đông Á; theo đó đã quyết định Nhóm đặc trách cấp cao phối hợp với các cơ quan liên quan để soạn thảo Kế hoạch tổng thể về kết nối ASEAN, tập trung vào hạ tầng giao thông như đường bộ, đường sắt, vận tải biển và công nghệ thông tin..., cũng như gia tăng hợp tác về giáo dục, phát triển nguồn nhân lực và giao lưu nhân dân.
Uy tín được khẳng định trên trường quốc tế
Năm qua, các hoạt động liên quan đến ASEAN tại các diễn đàn quốc tế cho thấy ngày càng có nhiều quốc gia và tổ chức ghi nhận sự đóng góp của ASEAN, nhất là vai trò mở rộng của Hiệp hội trong một số vấn đề toàn cầu, trong đó có việc xử lý và khắc phục khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu. Các nước trong khu vực khẳng định sự cần thiết phải tăng cường hợp tác và liên kết kinh tế, đẩy mạnh việc thực hiện các Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa ASEAN với từng nước đối tác, sớm triển khai Thỏa thuận đa phương hóa Sáng kiến Chiềng Mai, lập Cơ chế Giám sát kinh tế khu vực, thực hiện Sáng kiến thị trường trái phiếu châu Á cũng như nghiên cứu lập Khu vực mậu dịch tự do Đông Á (EAFTA). Điểm tích cực đáng chú ý là ASEAN đang hướng tới thị trường tự do và chống chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch.
Các tiến trình hợp tác khu vực do ASEAN khởi xướng và giữ vai trò chủ đạo như ASEAN+1 (ASEAN với từng nước Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc), ASEAN+3, Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS)... đã trở thành những khuôn khổ quan trọng trong hợp tác và liên kết khu vực. Các bên đối thoại của ASEAN, gồm Australia, Canada, Trung Quốc, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, New Zealand, Nga và Mỹ tiếp tục hỗ trợ ASEAN liên kết khu vực và xây dựng Cộng đồng, tăng cường hợp tác đối phó các thách thức, nhất là khắc phục hậu quả cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu; ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong các tiến trình hợp tác khu vực.
Việt Nam - nước Chủ tịch ASEAN năm 2010
Kể từ khi trở thành thành viên chính thức của ASEAN vào ngày 28/7/1995 đến nay, Việt Nam đã có những đóng góp tích cực trên tất cả các lĩnh vực hợp tác của Hiệp hội, góp phần quan trọng vào việc triển khai thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa của Đảng và Nhà nước ta; củng cố xu thế hòa bình, ổn định và hợp tác ở khu vực có lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Những đóng góp cụ thể của Việt Nam có thể kể đến là: tổ chức thành công Hội nghị Cấp cao ASEAN-6 tại Hà Nội (tháng 12/1998); duy trì đoàn kết, hợp tác và củng cố vị thế quốc tế trong lúc ASEAN ở thời điểm khó khăn nhất do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính năm 1997, nhất là việc hoàn tất ý tưởng một ASEAN-10; thông qua Chương trình hành động Hà Nội (HPA) để thực hiện Tầm nhìn ASEAN 2020... Thông qua mở rộng hợp tác với các nước trong khu vực, nhất là về kinh tế - thương mại, trên cơ sở bình đẳng, cùng có lợi, Việt Nam củng cố vững chắc hơn môi trường hòa bình, ổn định, nâng cao vị thế quốc tế, tạo tiền đề hội nhập ngày càng sâu rộng kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương và toàn cầu.
Trong hành trình gia nhập ASEAN, đối với đất nước ta, năm 2010 có ý nghĩa quan trọng: Đánh dấu 15 năm Việt Nam gia nhập ASEAN và chính thức tiếp nhận cương vị Chủ tịch ASEAN, bắt đầu từ ngày 1/1/2010 và kết thúc vào ngày 31/12/2010. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nêu bật trọng tâm ưu tiên và chủ đề cho năm Chủ tịch ASEAN 2010 của Việt Nam là "Hướng tới Cộng đồng ASEAN: Từ tầm nhìn đến hành động", trong đó xác định trọng tâm ưu tiên là góp phần tăng cường đoàn kết và liên kết ASEAN; Hoàn tất việc đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống; Đẩy mạnh thực hiện có hiệu quả Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN; đồng thời mở rộng và làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác giữa ASEAN với các bên đối tác, qua đó, nâng cao vai trò và vị thế của ASEAN.
Những thách thức của ASEAN
Năm 2010 là năm bản lề quan trọng để ASEAN đẩy mạnh các nỗ lực xây dựng Cộng đồng trong năm năm còn lại. Đồng thời, đây cũng là năm Hiệp hội cần đẩy nhanh hoàn tất việc đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống, tạo cơ sở pháp lý và khuôn khổ thể chế cho Cộng đồng ASEAN. Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm nhấn mạnh, ASEAN đang có những điều kiện thuận lợi để thực hiện mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN, nhưng cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức, đặc biệt là tác động tiêu cực do suy giảm kinh tế toàn cầu. Do đó, ASEAN cần có quyết tâm chính trị mạnh mẽ, triển khai nghiêm túc và hiệu quả Lộ trình xây dựng cộng đồng và khẩn trương đưa Hiến chương ASEAN đi vào cuộc sống. Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm cho rằng hiện nay ASEAN cần tăng cường hợp tác giữa 10 quốc gia thành viên, đồng thời cần chú trọng mở rộng và thúc đẩy hơn nữa quan hệ hợp tác toàn diện với các bên đối tác, tranh thủ sự hỗ trợ cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, khai thác tối đa những lĩnh vực chung lợi ích như kinh tế - thương mại, hợp tác phát triển, ứng phó với các vấn đề toàn cầu...
Phong Vũ