Theo báo cáo gần đây nhất của Quỹ dân số Liên hợp quốc, từ nay đến năm 2050 sẽ có hơn 50 triệu đến 1 tỷ người tị nạn vì lý do khí hậu.
Từ nay đến năm 2080, 1/5 nhân loại phải bỏ quê quán, sẽ có từ 1 tỷ đến 3 tỷ người bị thiếu nước ngọt để sinh hoạt, từ 200 đến 600 triệu người thiếu ăn. Nạn nhân đầu tiên là dân cư các vùng duyên hải, các vùng đồng bằng. Chỉ riêng tại Đông Nam Á, trước nguy cơ mực nước biển dâng cao thêm ít nhất 0,5m, báo cáo được Quỹ Thế giới Bảo tồn Thiên nhiên (WWF), nêu đích danh 11 thành phố lớn nằm ven biển hoặc ở các vùng đồng bằng sẽ phải đối phó với lũ lụt và thiên tai. Đứng đầu danh sách đó là Dhaka của Bangladesh, kế tiếp là Jakarta, Manila của Indonesia và Philippines, Calcultta của Ấn Độ. Thủ đô Campuchia, Phnom Penh đứng hạng thứ 5 ; theo sau là thành phố Hồ Chí Minh, Thượng Hải, Bangkok, Hồng Kông, Kuala Lumpur và Singapore. 11 thành phố lớn kể trên có mật độ dân số rất cao và phần lớn trong số này như TP.HCM, Bangkok, Jakarta hay Thượng Hải, Singapore lại là những lá phổi kinh tế của châu Á.
|
Trong một vài thập niên tới, 17% diện tích của Bangladesh sẽ bị nhấn chìm. |
Theo một công trình nghiên cứu mới nhất của một nhà khoa học Bangladesh trong một vài thập niên sắp tới, 17% diện tích của Bangladesh - nơi 35 triệu người đang sinh sống - sẽ bị nhấn chìm. Dhaka hiện đã là thành phố đông dân thứ tư trên thế giới (21 triệu dân vào năm 2015) không đủ khả năng để đón nhận thêm hàng trăm ngàn người tị nạn khí hậu từ các tỉnh thành khác đổ về. Trong khi đó, bản thân Dhaka là một trong số 11 thành phố được coi là bị hiện tượng biến đổi khí hậu đe dọa nặng nhất tại châu Á.
|
Mực nước biển dâng cao 2m đe dọa trực tiếp đến sự sống còn của 60% trong số 39 thành phố lớn của thế giới, trong số này phải nói đến New York, Amsterdam, Roma, Thượng Hải, Hồng Kông và Sydney. |
Với trường hợp Việt Nam, các chuyên gia thuộc WB nhận định : trong tương lai 1/10 người Việt ở châu thổ sông Cửu Long phải đối diện với thảm họa mất nơi cư trú truyền thống do mực nước biển dâng cao dần theo thời gian. Hiện nay không dưới 18 triệu người đang sinh sống tại châu thổ sông Cửu Long chiếm 22% dân số Việt Nam. Quan ngại hơn hết, khu vực này trước và hiện nay vẫn được coi là vành đai xanh cho toàn quốc, chiếm 40% đất canh tác, cung cấp 50% lúa gạo, và sản xuất 80% trái cây. Khi nước biển dâng cao lên 2m, gần 14,2 triệu người Việt ở châu thổ sông Cửu Long - xấp xỉ với dân số Campuchia hiện nay - sẽ mất đất canh tác.
Nhìn sang Trung Quốc: một báo cáo của cơ quan tình báo và an ninh Canada nêu lên giả thuyết kể từ năm 2020 lượng nước mưa ở các vùng trung băc và đông bắc Trung Quốc sẽ giảm đi đáng kể. Thêm vào đó, nhiệt độ trung bình sẽ tăng thêm từ 1 đến 2oC khiến đất trồng trọt thêm khô cằn, sản xuất nông nghiệp giảm sút. Nông dân không đủ ăn đổ về thành thị kiếm sống. Các làn sóng di dân từ nông thôn lên thành phố ở Trung Quốc ngày càng lớn vừa buộc chính quyền Bắc Kinh phải xét lại chính sách đô thị hóa, vừa phải đề phòng trước các mối đe dọa về ổn định chính trị - xã hội.
Câu hỏi đặt ra là những quốc gia nào, những vùng đất nào có khả năng đón nhận thêm hàng chục thậm chí hàng trăm triệu nạn nhân của hiện tượng biến đổi khí hậu đó? Đâu là những thách thức mà hàng trăm triệu - thậm chí cả tỷ người tị nạn khí hậu đang đặt ra cho các nước liên quan cũng như cho khu vực châu Á nói chung?
Tị nạn khí hậu là thuật ngữ mới hình thành do tình trạng biến đổi khí hậu toàn cầu mà nguyên nhân chính là do con người gây nên. Các làn sóng di dân vì lý do khí hậu khiến các cuộc xung đột tranh giành quyền khai thác tài nguyên, giành đất canh tác, giành quyền kiểm soát các nguồn nước ngọt ngày càng nhiều. Đây là điểm khởi đầu dẫn đến tình trạng mất an ninh ngày càng lớn trong khu vực, và ngày càng đe dọa đến sự ổn định trong đời sống của hàng triệu dân ở châu Á. Do vậy, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc mong muốn cộng đồng quốc tế nhanh chóng tìm ra những giải pháp tránh để xảy ra xung đột tại khu vực. Vấn đề đặt ra là quy chế "tị nạn khí hậu" vẫn chưa được cộng đồng quốc tế công nhận.
Năm 1985, lần đầu tiên cộng đồng quốc tế sử dụng cụm từ " tị nạn khí hậu" khi đề cập đến các làn sóng di dân do môi trường sống bị hủy hoại. Nhưng từ đó đến nay các vấn đề liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi của thành phần tị nạn khí hậu vẫn còn mơ hồ và quy chế tị nạn khí hậu vẫn chưa được công nhận cho dù hiện tượng kể trên liên quan trực tiếp đến an ninh quốc tế.
Phong Vũ (Theo AFP, RFI)